"Maliyet 30 Lirayı Aştı, Üretici Çaresiz"

Ulusal Süt Konseyi’nin verileri ile saha gerçeklerinin uyuşmadığını vurgulayan Ayhan Barut, "Ulusal Süt Konseyi'nin 1 litre süt için açıkladığı 22 lirayı aşan maliyet, üreticilerin çilesini gözler önüne seriyor. Ancak kaba yemden kesif yemlere, mazottan samana kadar gerçek üretim maliyetleri 30 lirayı aşmış durumda. Üreticilerimiz sütünü tavsiye edilen fiyatın bile altında satmaya zorlanıyor" dedi.

"İnekler Kesime Gidiyor, İktidar Seyrediyor"

Üreticilerin borç batağında olduğunu ve ahırların boşaldığını ifade eden Barut, hayvancılık politikalarını şu sözlerle eleştirdi:

"İnekler kesime giderken, tereyağını bile ithal ediyor bu iktidar. Yazıklar olsun. Bu yanlış politikalarla hayvansal üretimde sürdürülebilirlik imkansızdır. Tarım ve hayvancılık can çekişip köyler boşalırken sadece seyrediyorsunuz."

Çözüm İçin "Süt-Yem Paritesi" Vurgusu

Krizden çıkış yolunun üretime destek vermek olduğunu hatırlatan Barut, süt ve yem paritesine uygun adımlar atılması gerektiğini belirtti. Maliyet gerçeğinin gözetilmesi çağrısında bulunan Barut, hükümetin emektar üreticinin alın terine sahip çıkması gerektiğini vurgulayarak konuşmasını tamamladı.

Tarımın, “toprağın milletin sofrasına ulaşma biçimi” olduğunu vurgulayan Bahçeli, üretimin sürekliliğinin ve çiftçinin desteklenmesinin devlet politikalarının merkezinde yer alması gerektiğini dile getirdi.

Gıda güvenliği ve bağımsızlık vurgusu

Konuşmada gıda güvenliği konusuna özel bir yer ayrıldı. Bahçeli, dışa bağımlı hale gelen ülkelerin bağımsızlıklarını kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu belirterek, “kendi kendine yetebilen bir ülke olmanın jeopolitik bir zorunluluk” olduğunu ifade etti.

Tarımın ertelenebilecek bir yatırım kalemi olmadığını kaydeden Bahçeli, gıda güvenliğinin geçici bir politika başlığı değil, uzun vadeli stratejik bir gereklilik olduğunun altını çizdi.

Küresel riskler ve tarımın stratejik rolü

Dünyada artan iklim baskıları, su krizleri ve tedarik zinciri kırılmalarına dikkat çeken Bahçeli, tarımsal üretimin küresel ölçekte stratejik bir güç unsuru haline geldiğini söyledi. Tohum, gıda zinciri ve üretim kapasitesinin ülkeler arası rekabette belirleyici rol oynadığını ifade etti.

Çiftçi ve kırsal yaşamın korunması çağrısı

Bahçeli, çiftçinin desteklenmesi gerektiğini belirterek, “toprağın küstürülmemesi ve çiftçinin yalnız bırakılmaması” gerektiğini vurguladı. Kırsal alanların boşalmasının sosyal ve ekonomik dengeleri olumsuz etkilediğini ifade eden Bahçeli, üretimin köylerde sürdürülmesinin önemine dikkat çekti.

Kooperatifleşme, üretim sürekliliği ve kırsal kalkınma politikalarının güçlendirilmesi gerektiğini belirten Bahçeli, tarımın aynı zamanda sosyal denge unsuru olduğunu söyledi.

Sağlıklı ve güvenilir gıda uyarısı

Konuşmada gıda güvenliği kadar güvenilir gıdaya erişimin de kritik olduğuna işaret edildi. Denetimsiz üretim, kimyasal yoğunluk ve ithalata dayalı beslenme alışkanlıklarının toplum sağlığı açısından risk oluşturduğu ifade edildi.

Çocukların sağlıklı gıdaya erişiminin geleceğin teminatı olduğunu belirten Bahçeli, bu alanda eğitim ve farkındalık çalışmalarının artırılması gerektiğini dile getirdi.

Yerli üretim ve eğitim vurgusu

Bahçeli, geçmişte uygulanan yerli malı haftası örneğini hatırlatarak, bu anlayışın güncellenerek yeniden hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti. Bu kapsamda Milli Eğitim Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı arasında iş birliği çağrısı yaptı.

Tarımın gelecek perspektifi

Bahçeli, tarımın sadece bugünü değil, geleceği de şekillendiren bir alan olduğunu belirterek, üretimin artırılması, kırsalın güçlendirilmesi ve yerli üretim kapasitesinin geliştirilmesinin Türkiye’nin stratejik hedefleri arasında yer alması gerektiğini söyledi.

"Biber Fiyatları Uçuşa Geçti"

Pazardaki fiyat artışlarına dikkat çeken Gürer, özellikle sebze fiyatlarındaki yıllık değişimin vatandaşı zorladığını ifade etti. Kıl biberin 100, Kapya biberin ise 120 liraya kadar çıktığını belirten Gürer, “Geçen yıl 25 lira olan taze kabak bugün 50 lira. Üreticinin tarlada 3 liraya satamadığı ürün, nakliye ve girdi maliyetleriyle tezgahta rekor kırıyor” dedi.

Nakliye ve Poşet Maliyeti Fiyatları Katlıyor

Ürünlerin büyük bir kısmının Antalya, Mersin ve Adana gibi illerden geldiğini hatırlatan Gürer, nakliye giderlerinin fiyat üzerindeki etkisine değindi:

“Ürün yola çıktığı anda üzerine kilogram başına en az 10 lira nakliye biniyor. Mazota gelen her zam, tezgaha zam olarak yansıyor. Sadece gıda değil; bir kilo poşetin fiyatı bile 125 liraya çıkmış durumda. Tanesi 50 kuruşa gelen poşet, işgaliye ve nakliye ile birleşince esnafın da beli bükülüyor.”

Pazarcı Esnafından Belediye Vergilerine Tepki

Ziyaret sırasında sorunlarını dile getiren pazar esnafı, belediyenin uyguladığı işgaliye ve çevre temizlik vergilerinden şikayet etti. Esnaf, “Haberimiz olmadan e-Devlet’e 13 bin liralık borç yansıtılmış. Açmadığımız günlerin bile yer parasını istiyorlar. Para kazanmıyoruz, sadece tezgah açık kalsın diye uğraşıyoruz” ifadelerini kullandı.

"Üretici Gübre ve Mazot Alamıyor"

Tarlada üretim yapan vatandaşlar ise girdi maliyetleri nedeniyle ekim yapamaz hale geldiklerini söyledi. Bir üreticinin "Bir torba gübre bile alamadım, nasıl üretim yapacağım?" sözleri üzerine Gürer, "Gübre, tohum, fide ve sulama elektriği el yakıyor. Üretenin kazanamadığı, tüketenin pahalı aldığı bir sistemin sonuna gelinmiştir" diyerek yetkililere tarım politikalarını revize etme çağrısında bulundu.

"TARSİM Sigorta Değil, Ortak Gibi"

Gürer’in sorularını yanıtlayan elma üreticisi Cemil Acer, mevcut sigorta sisteminin sürdürülemez olduğunu ifade etti. Acer, "1 milyon liralık ürünü sigorta ettirmek istediğimde 200 bin lira prim isteniyor. Ancak %100 don yaşansa bile muafiyetler nedeniyle sadece 500 bin lira ödeniyor. TARSİM adeta üreticiye ortak gibi çalışıyor," dedi.

Gürer ise bu durumu eleştirerek, küresel iklim krizi nedeniyle artan zirai don riskine karşı TARSİM'in üretici dostu bir yapıya bürünmesi ve küçük aile işletmelerinin de destek kapsamına alınması gerektiğini vurguladı.

Maliyetler %40 Arttı, Gözler Hasat Döneminde

Üretim sürecindeki zorluklara değinen Gürer, gübre, mazot ve elektrik fiyatlarındaki fahiş artışların sulama ve bakım maliyetlerini doğrudan etkilediğini söyledi. Üretici Acer, maliyetlerin yılın başında olmasına rağmen %40 arttığını belirterek, "2026 hasat döneminde tarlada 25 liralık bir fiyat ancak kurtarır. Şu an pazarda elmanın 100-150 lira bandında olması Anadolu’nun temel gıdası için çok yüksek," ifadelerini kullandı.

"Aracı Sayısı Azaltılmalı, Üretici Desteklenmeli"

Türkiye'nin en önemli sorunlarından birinin üretim ve pazarlama zincirindeki kopukluk olduğunu ifade eden Ömer Fethi Gürer, raftaki yüksek fiyatın sorumlusunun üretici olmadığını dile getirdi. Ürünün rafa gelene kadar en az dört aracıdan geçtiğini belirten Gürer, "Aracılık sistemi düzeltilmeli. Kamu; üretim öncesi, süreci ve pazarlama aşamalarında üreticinin yanında olmalı, girdi maliyetleri sübvanse edilmelidir," diyerek sözlerini tamamladı.

"Yem Fiyatı Artıyor, Gelir Yerinde Sayıyor"

Bölgedeki ahırların birer birer kapandığını belirten Gürer, “Özellikle 10 hayvanı olan küçük üreticiler üretimden çekiliyor. Yemini kendi üretemeyen işletme için hayvancılık artık imkansız hale geldi. Yem fiyatlarına gelen zamlar, üreticinin eline geçen gelirle kıyaslanamayacak düzeyde,” dedi.

Üretici Arif Arıgümüş: "Sütün Litresi 30 Lira Olmalı"

Niğde'de 30 sağmal inekle ailece üretim yapan Arif Arıgümüş, yaşadıkları zorlukları rakamlarla anlattı. 50 kiloluk süt yeminin 1000 TL barajını aştığını belirten Arıgümüş, "Mera imkanımız yok, 12 ay kapalı bakıyoruz. Bir hayvanın günlük maliyeti 300 lirayı buldu. Mevcut çiğ süt fiyatı bizi kurtarmıyor; sütün litresinin en az 30 lira olması lazım," ifadelerini kullandı.

Krediler ve İflaslar Sektörü Vuruyor

Borç sarmalına girdiklerini ifade eden Arıgümüş, banka faizlerinin %50’leri aştığını ve sadece krediyi krediyle kapatmaya çalıştıklarını söyledi. Yakın bir bölgede 300 bin dolarlık yatırım yapan bir işletmenin zarar ederek kapandığını hatırlatan Arıgümüş, "Şehirden hayvancılık için geldim ama maliyetler bizi geri itiyor. Bu şartlarda ancak bir iki yıl daha dayanabiliriz," diyerek durumun ciddiyetini ortaya koydu.

"Sübvansiyon Şart"

Milletvekili Ömer Fethi Gürer, çözümün yem maliyetlerini düşürmekten geçtiğini belirterek, yem fiyatlarında kamu desteği ve sübvansiyonun şart olduğunu savundu. Gürer, "Süt ineği kesime giderse, gelecekteki 5 yavrunun da doğmasını engellersiniz. Bu, Türkiye'nin hayvancılıkta dışa bağımlılığını daha da artırır," uyarısında bulundu.

"Girdi Maliyetleri Yüzde 40 Arttı"

Saha incelemeleri sırasında konuşan Ziraat Mühendisi Doğukan Eker, geçen yıla oranla girdi maliyetlerinin en az yüzde 40 arttığını vurguladı. Eker, mazot fiyatlarının iki katına yaklaştığını, sadece bir traktörün günlük sürüm maliyetinin 9 bin liraya ulaştığını belirterek, "Çiftçiler artık kendi topraklarından çekilir vaziyete geldi. Hasat döneminde satış desteği bulamıyoruz, ürünümüz tarlada kalıyor" dedi.

"Her Yıl 23 Milyon Ton Gıda Çöpe Gidiyor"

Üretim planlamasının hayati önem taşıdığını belirten Ömer Fethi Gürer, Türkiye'deki israfın boyutlarına dikkat çekti. Gürer, "Hasat dönemi planlanamadığı için ürün tarlada kalıyor. Türkiye’de her yıl 23 milyon ton gıda çöpe gidiyor. Tarlada 3 lira olan domates rafta 60 liraya çıkıyorsa burada ciddi bir planlama sorunu vardır. Çözüm, öngörülebilir bir tarım politikası oluşturmaktır" ifadelerini kullandı.

Çözüm Önerisi: Vergi Yükü Kaldırılmalı

Çiftçinin "alabildiğim mazot kadar ekim yapacağım" diyerek üretim alanlarını daralttığını belirten Gürer, acil önlemlerin alınması gerektiğini savundu. Gürer, arz açığı oluşmaması için mazotta ÖTV ve KDV'nin derhal kaldırılmasını, gübre ve tohum fiyatlarına devlet desteği verilmesini talep etti.

Nisan Ayı İcra Tablosu Korkutuyor

Gürer, Nisan ayı verilerini paylaşarak yalnızca İç Anadolu bölgesinde icra daireleri ve sulh hukuk mahkemeleri tarafından satışa çıkarılan tarım araç ve arazilerinin dökümünü yaptı:

• 64 traktör ve 29 tarım makinesi,
• 6393 tarla ve 500 bağ,
• 58 besi damı ve 17 samanlık.

Gürer, "Çiftçi borcunu ödemek için kullanacağı traktörü ve tarlası elinden alınırsa, üretim nasıl devam edecek?" diyerek tepki gösterdi.

Borç Yükü 1,5 Trilyon TL’ye Dayandı

Çiftçilerin kredi borçlarının sürdürülemez bir noktaya geldiğini vurgulayan Gürer, Şubat 2025’te 868 milyar TL olan borcun, 2026 itibarıyla piyasa borçları ve faizlerle birlikte 1 trilyon 500 milyar TL seviyesine ulaştığını kaydetti. 2 milyon 300 bin kayıtlı çiftçinin borçlanmadan ekim yapamaz hale geldiğini belirten Milletvekili, bu durumun kırsaldan kente göçü hızlandırdığını ekledi.

Çözüm için 5 Acil Madde

Ömer Fethi Gürer, tarımda sürdürülebilirliğin sağlanması için şu çözüm önerilerini sıraladı:

1. Üretici ve besicinin tüm haciz ve icra işlemleri derhal durdurulmalı.
2. Borçlar en az 3 yıl ötelenmeli ve faizler tamamen silinmeli.
3. TARSİM, üretici odaklı olacak şekilde yeniden yapılandırılmalı.
4. Girdi maliyetleri (gübre ve mazot) sübvanse edilerek düşürülmeli.
5. Alım garantili üretim modeliyle çiftçinin geliri güvence altına alınmalı.

Süt Üreticisi ve Besiciye "Enflasyon" Baskısı

Ulusal Süt Konseyi ve TÜİK üzerinden yürütülen politikaları eleştiren Gürer, besicilere fiyatları sabit tutmaları yönünde baskı yapıldığını iddia etti. Gürer, "Süt Konseyine 'fiyatı sabit tutun' deniliyor, üretici sıkıntıya sokuluyor. TÜİK’e ise 'maaşlar belirlenecek, rakamları aşağıda tut' talimatı gidiyor. Bu durum yoksulluğu artırırken devlet kurumlarının güvenilirliğini de zedeliyor" ifadelerini kullandı.

Tarımsal Girdilerde Fiyat Patlaması

Ekonomideki gerçek tablonun girdi maliyetlerinde gizli olduğunu ifade eden Gürer, son dönemdeki zam oranlarını şu verilerle paylaştı:

• Elektrik: %25 oranında zamlandı.
• Gübre: Sadece bir hafta içinde ton başına 1.500-2.000 TL artış gösterdi.
• Akaryakıt: Mazot fiyatlarındaki artış tüm üretim kalemlerini vurdu.

"Çiftçiyi Yok Ediyorlar"

Girdi maliyetleri hızla yükselirken, siyasi iktidarın alım fiyatlarını düşük açıkladığını vurgulayan Ömer Fethi Gürer, bu politikanın çiftçiyi üretimden kopardığını söyledi. TÜİK’in veri toplama yöntemlerini de eleştiren Gürer, pestisit kullanım örneğini vererek, "10 ilin ortalamasını alıp tüm Türkiye’ye yayarsanız sorunu gizlemiş olursunuz. Önemli olan sorunu doğru saptamaktır, TÜİK’in enflasyon verileri bu anlamda mutlaka araştırılmalıdır" çağrısında bulundu.

"Geçen Yılın Acısı Tekerrür Etmesin" Geçtiğimiz yıl 10-12 Nisan tarihlerinde yaşanan ve "son otuz yılın en büyük felaketi" olarak nitelendirilen zirai don olayını hatırlatan Aygun, üreticilerin hazırlıklı olması gerektiğini vurguladı. Aygun, “Felaket tellallığı yapmak istemiyorum ama bu facianın göz göre göre tekrar yaşanmasına izin vermemeliyiz. Çiftçilerimiz mutlaka sigorta yaptırmalıdır” dedi.

Bakanlığa Hibe Çağrısı: "Ekipman Desteği Şart" İklim değişikliği nedeniyle zirai don riskinin her yıl arttığını belirten Aygun, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın aktif rol alması gerektiğini savundu. Aygun, donla mücadelede kullanılan;

• Sisleme ve örtüleme sistemleri,
• Don pervaneleri,
• Isıtma ve parafin ekipmanları,

gibi donanımların çiftçilere hibe programları kapsamında verilmesini ve bu teknolojilerin yaygınlaştırılmasını talep etti.

İklim Krizi ve Meclis Raporu Zirai Don Olayını Araştırma Komisyonu'nun raporunun yakında yayınlanmasını beklediklerini ifade eden Aygun, uzmanların her yıl benzer riskler konusunda uyarılarda bulunduğunu hatırlatarak, kalıcı çözümler için muhalefet şerhlerindeki önerilerin dikkate alınması gerektiğini belirtti.

İran’daki Saldırı Gübre Fiyatlarını Vurdu

4 Nisan 2026 tarihinde İran'ın petrokimya tesislerine düzenlenen hava saldırılarının Türkiye'deki gübre arzını zora soktuğunu belirten Gürer, Gübretaş’ın iştiraki Razi Petrochemical tesislerinde üretime ara verildiğini açıkladı. Gürer, "Saldırı sonrası gübre fiyatları anında katlandı. 2020’de 1860 TL olan üre gübresi bugün 33 bin 900 TL’ye çıktı," dedi.

Tarım Kredi ve Bayi Fiyatlarında Keskin Artış

Gürer'in açıkladığı güncel verilere göre gübre fiyatlarındaki değişim şöyle:

• DAP Gübresi: 40.400 TL'den 41.900 TL'ye (Bazı şirketlerde 42.500 TL) yükseldi.
• Amonyum Sülfat: 18.500 TL'den 20.300 TL'ye çıktı.
• Üre Gübresi: 32.200 TL'den 33.900 TL seviyesine ulaştı.

"Vatandaş Parasıyla Zehirlenmemeli"

Maliyet artışlarının yanı sıra pestisit (tarım zehiri) kullanımındaki hatalara dikkat çeken Gürer, Türkiye'nin Avrupa Birliği'nden en çok bildirim alan ikinci ülke olduğunu hatırlattı. RASFF verilerine göre 2026’nın ilk 3 ayında 118 bildirim yapıldığını belirten Gürer, "Artan girdi maliyetleri nedeniyle raf fiyatı artan ürünü alan vatandaş, bir de parasıyla zehirli ürün tüketmemelidir," ifadelerini kullandı.

Çözüm Önerileri

Gürer, tanzim hallerinde kalıntı analiz laboratuvarlarının kurulmasını, pestisitsiz üretime destek verilmesini ve tüm marketlerde pestisit kontrolünün zorunlu hale getirilmesini talep etti.

"Su Demek Verimlilik Demek"

Sulamanın tarımsal üretimdeki kritik önemine değinen Gürer, kuru tarım ile sulu tarım arasındaki verim farkını şu rakamlarla açıkladı:

"Kuru tarımda dönüm başına 270 kiloya kadar düşen buğday verimi, sulu tarımda 800 kiloya kadar çıkabiliyor. Su çiftçi için hayattır ancak şaltere basıldığı an yüzde 25 zamlı fatura işleyecek. Bu durum üretim motivasyonunu kırıyor."

Yeraltı Sulama Alanları Risk Altında

Niğde, Konya ve Aksaray gibi bölgelerde tarımın büyük oranda yeraltı sularıyla yapıldığını hatırlatan Gürer, sulama kooperatifi yöneticisi Mustafa Çetinkol’un da görüşlerine yer vererek, sulama ücretlerinde yüzde 40’a varan artışlar beklendiğini ifade etti.

Patates Üreticisi İçin Ek Külfet

Özellikle Misli Ovası gibi patates üretim merkezlerinde yılda en az 14 kez sulama yapıldığını belirten CHP’li Gürer, şunları söyledi: "Gübre, ilaç ve mazot maliyetlerine eklenen elektrik zammı, çiftçinin daha tohumu toprağa koymadan maliyetlerini katladı. Mazotun 80 TL’yi aştığı, gübre tonunun 40 bin TL’ye dayandığı bir ortamda, sulama suyu maliyeti üreticiyi daha da zor durumda bırakacak."

Kırsal bölgelerde hastalığın geç tespit edilmesi veya geç müdahale edilmesinin riski artırdığına dikkat çeken Gürer, kuduzun bulaşıcı yapısı nedeniyle toplum sağlığı açısından da tehdit oluşturduğunu ifade etti.

Vakalar farklı illerde görüldü

Gürer’in paylaştığı bilgilere göre vakalar; Mardin’in Ömerli ilçesinde 1 vaka ve 1 ölüm, Sivas’ın Gürün ilçesinde 2 vaka (1 ölüm, 1 imha) ve Şanlıurfa’nın Haliliye ilçesinde 1 vaka ve 1 ölüm şeklinde kayıtlara geçti. Toplamda 37 hayvanın aşılandığı belirtilirken, vakaların tamamının yerli sığırlar arasında görülmesi dikkat çekti.

“Ortadan kalktı denilen hastalık yeniden görülüyor”

Büyükbaş hayvanlar için kuduzun daha önce “ortadan kaldırılmış hastalık” olarak değerlendirildiğini hatırlatan Gürer, hastalığın yeniden ortaya çıkmasının önemli bir uyarı niteliği taşıdığını ifade etti. Vakaların yaban hayvanlarla temas sonucu ortaya çıkmış olabileceğine yönelik şüphelerin bulunduğunu da sözlerine ekledi.

Şap hastalığı hatırlatması

Gürer, yakın dönemde yaşanan şap hastalığına da değinerek, hastalığın 81 ilde hayvan pazarlarının kapatılmasına neden olduğunu ve bu süreçte hayvancılıkta ciddi kayıplar yaşandığını söyledi. Aşılama çalışmalarında geç kalındığını belirten Gürer, hayvan hastalıklarında erken müdahalenin kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.

Yüksek ölüm oranı dikkat çekiyor

Tespit edilen dört vakanın üçünün ölümle sonuçlandığını belirten Gürer, yaklaşık yüzde 75’lik ölüm oranının hastalığın ciddiyetini ortaya koyduğunu ifade etti.

Acil önlem çağrısı

Gürer, kuduz vakalarına karşı aşılama çalışmalarının yaygınlaştırılması, yaban hayvan kaynaklı bulaşın kontrol altına alınması, karantina uygulamalarının etkinleştirilmesi ve hayvan hareketlerinin sıkı şekilde denetlenmesi gerektiğini belirtti. Kırsal bölgelerde saha denetimlerinin artırılmasının önemine de dikkat çekti.

“Gecikilen her gün risk oluşturuyor”

Mevcut tablonun sınırlı sayıda vaka içermesine rağmen riskin büyüyebileceğini ifade eden Gürer, sürecin yakından izlenmesi ve hızlı müdahale edilmesi gerektiğini söyledi. Gecikmenin hem üreticiler hem de toplum sağlığı açısından daha büyük sorunlara yol açabileceği uyarısında bulundu.

Sunat, Türkiye’de gıdaya erişim konusunda ciddi sorunlar yaşandığını ifade ederek, özellikle dar gelirli kesimlerin temel gıda ürünlerine ulaşmakta zorlandığını belirtti. Çocukların ve gençlerin yeterli beslenemediğini dile getiren Sunat, bu durumun eğitim ve sosyal yaşam üzerinde etkileri olduğunu söyledi.

Konuşmasında tüketim alışkanlıklarına da değinen Sunat, artan fiyatlar nedeniyle vatandaşların daha düşük maliyetli gıdalara yöneldiğini ifade etti. Gıda enflasyonunun hane bütçesi üzerindeki baskısının arttığını belirten Sunat, bu durumun uzun vadede toplumsal etkiler doğurabileceğine dikkat çekti.

Tarım sektörüne ilişkin verileri de paylaşan Sunat, son yıllarda tarımın milli gelir içindeki payının gerilediğini ve sektörün ekonomik olarak zayıfladığını öne sürdü. Tarım Kredi Kooperatifleri’nin mali yapısına ilişkin eleştirilerde bulunan Sunat, kurumun hedeflenen şekilde tüketiciye uygun fiyatlı ürün sunamadığını ifade etti.

Üretim maliyetlerindeki artışa da dikkat çeken Sunat, mazot ve gübre fiyatlarındaki yükselişin çiftçiyi zorladığını belirtti. Gübre fiyatlarında kısa süre içinde birden fazla artış yaşandığını ifade eden Sunat, bu durumun üretim maliyetlerini doğrudan etkilediğini söyledi.

Sunat, çözüm önerileri kapsamında gübrede desteklerin artırılması, mazot üzerindeki yükün azaltılması ve temel gıda ürünlerindeki vergi yükünün düşürülmesi gerektiğini dile getirdi. Ayrıca tarımsal üretimin sürdürülebilirliği için lojistik maliyetlerin de düşürülmesi gerektiğini ifade etti.

Konuşmasının sonunda yetkililere çağrıda bulunan Sunat, tarım ve gıda alanında yaşanan sorunların çözümü için hızlı ve etkili adımlar atılması gerektiğini vurguladı.

Öztürkmen, farklı illerde yürütülen operasyonlarda çok sayıda kişinin gözaltına alındığını belirterek, et piyasasında uzun süredir çeşitli usulsüzlük iddialarının gündeme getirildiğini ifade etti.

İthal et ve canlı hayvan süreçlerine dikkat çeken Öztürkmen, Et ve Süt Kurumu aracılığıyla yapılan ithalat üzerinden bazı firmaların haksız kazanç elde ettiği yönünde iddialar bulunduğunu dile getirdi. Bu iddiaların kapsamlı şekilde araştırılması gerektiğini vurguladı.

Kamu kurumları ile özel sektör arasındaki ilişkilerin de incelenmesi gerektiğini belirten Öztürkmen, özellikle et piyasasında faaliyet gösteren firmalarla bağlantılı olabileceği öne sürülen kişi ve yapıların ortaya çıkarılması çağrısında bulundu.

Öztürkmen, ithal edilen etlerin dağıtım süreçlerinin şeffaf olması gerektiğini belirterek, alıcı firmalar ve satış fiyatlarına ilişkin bilgilerin kamuoyuyla paylaşılmasının önemine işaret etti.

Daha önce konuyla ilgili soru önergeleri ve kanun teklifi sunduğunu hatırlatan Öztürkmen, söz konusu teklifin hâlen komisyonda beklediğini ifade etti. Teklifte, ithal edilen etlerin doğrudan kamu eliyle vatandaşlara ulaştırılması ve satış noktalarının yaygınlaştırılması öneriliyor.

Et fiyatlarının düşürülmesi için şeffaflık ve denetimin artırılması gerektiğini vurgulayan Öztürkmen, yürütülen soruşturmaların kapsamlı ve tarafsız şekilde ilerlemesi gerektiğini belirtti.

Hürmüz Boğazı krizi tarımı da etkiledi

Önergede, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmelerin enerji ve petrokimya piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açtığına dikkat çekildi. Bu durumun tarımsal üretimin en kritik girdileri olan mazot, gübre ve plastik hammaddelerin fiyatlarını doğrudan etkilediği ifade edildi.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği verilerine göre Türkiye’de mazot fiyatlarının yüzde 58, gübre fiyatlarının yüzde 48 ila 62 arasında arttığı, tarımsal plastik ürünlerde ise yaklaşık yüzde 50 oranında fiyat yükselişi yaşandığı belirtildi.

Türkiye gıda enflasyonunda üst sıralarda

Türkiye’nin halihazırda yüksek gıda enflasyonu ile karşı karşıya olduğuna işaret eden Ün, ülkenin Avrupa ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkeleri arasında ilk sırada yer aldığına dikkat çekti. Artan girdi maliyetlerinin üretim zinciri boyunca fiyatları daha da yukarı çekmesinin beklendiği kaydedildi.

Destekler yeterli mi? Bakanlığa kritik sorular

Soru önergesinde, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın piyasa takibi kapsamında mazot, gübre ve tarımsal girdilerdeki fiyat değişimlerinin ayrıntılı olarak açıklanması istendi. Ayrıca 2026 yılı destekleme politikaları çerçevesinde verilen mazot ve gübre desteklerinin, artan maliyetler karşısında yeterli olup olmadığı da sorgulandı.

Un, desteklerin reel olarak gerileyip gerilemediğinin açıklanmasını isterken, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile ek bütçe veya yeni destek düzenlemeleri konusunda bir çalışma yapılıp yapılmadığını da gündeme getirdi.

Gübre ithalatı ve üretim kapasitesi mercek altında

Önergede Türkiye’nin gübre ithalatı ve yerli üretim kapasitesi de detaylı şekilde sorgulandı. 2025 yılı itibarıyla ithalat miktarı, ödenen toplam tutar ve en fazla ithalat yapılan ülkeler hakkında bilgi talep edildi.

Ayrıca Türkiye’nin gübre üretim kapasitesinin ne kadarının kullanıldığı, üretimde yerli ve ithal hammadde oranları ile Gübretaş’ın ortağı olduğu Razi Petrokimya üzerinden Türkiye’ye sağlanan gübre tedariki de sorular arasında yer aldı.

Krizlere karşı hazırlık sorgulanıyor

Ün, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmelerin ardından Türkiye’nin tarımsal üretimde kullandığı mazot ve gübreye ilişkin bir “acil durum eylem planı” olup olmadığını da gündeme taşıdı. Tarımsal girdilerde dışa bağımlılığın azaltılmasına yönelik somut hedefler ve stratejilerin açıklanması istendi.

Ayrıca gıda enflasyonunu kontrol altına almak için alınan tedbirler, stratejik stok politikaları ve olası küresel arz daralmalarında çiftçinin üretimden çekilmesini önleyecek destek mekanizmaları da sorular arasında yer aldı.

“Diğer ülkeler çiftçisini nasıl koruyor?”

Soru önergesinde dikkat çeken bir diğer başlık ise uluslararası karşılaştırma oldu. Ün, Çin, Hindistan, ABD, Almanya ve Fransa başta olmak üzere birçok ülkede çiftçilerin küresel krizlere karşı hangi desteklerle korunduğunu sordu.

Bu kapsamda mazot ve gübre sübvansiyonları, doğrudan gelir destekleri, vergi düzenlemeleri ve stratejik stok politikalarının detaylarının açıklanması talep edildi.

Türkiye’de çiftçilerin artan maliyetler karşısında zorlandığını belirten Barut, mazot fiyatlarının 80 liraya yaklaştığını, gübre fiyatlarının ise ton başına 35 bin lirayı aştığını söyledi. Ekmek fiyatının 17,5 liraya yükseldiğini hatırlatan Barut, mevcut koşulların hem üreticiyi hem de tüketiciyi olumsuz etkilediğini dile getirdi.

Savaş ortamının devam etmesi halinde enerji, mazot ve gübre maliyetlerinde artışın sürebileceğini belirten Barut, bu durumun üretimde düşüş ve gıda fiyatlarında yükseliş riskini beraberinde getirdiğini ifade etti.

Barut, çiftçilerin üretimden çekilme riskiyle karşı karşıya olduğunu belirterek, tarım sektöründe sürdürülebilirliğin sağlanması için acil önlemler alınması gerektiğini söyledi.

Çözüm önerilerini de sıralayan Barut, mazot ve gübre üzerindeki vergi yükünün azaltılması, çiftçilere doğrudan destek sağlanması ve borçların ertelenmesi gerektiğini ifade etti. Ayrıca üretici birliklerinin güçlendirilmesi ve temel gıda ürünlerinde kamu stoklarının oluşturulmasının önemine dikkat çekti.

Gıda güvenliğinin stratejik bir konu olduğunu vurgulayan Barut, kriz dönemlerinde üretimin korunmasının ve vatandaşların gıdaya erişiminin güvence altına alınmasının önemine işaret etti.

Küresel verilere değinen Gürer, dünya nüfusunun 8,3 milyara ulaştığını, yaklaşık 800 milyon insanın kronik açlık çektiğini ifade etti. Ayrıca her gün on binlerce kişinin açlık ve yetersiz beslenme ile karşı karşıya kaldığını söyledi.

Türkiye’deki ekonomik göstergeleri de değerlendiren Gürer, açlık sınırının 32 bin 793 liraya, yoksulluk sınırının ise 106 bin 817 liraya yükseldiğini belirtti. Yaklaşık 50 milyon kişinin sağlıklı beslenemediğini ifade eden Gürer, sosyal yardımlarla geçinen nüfusun 20 milyona ulaştığını kaydetti.

Gürer, TÜİK verilerine göre milyonlarca çocuğun yoksulluk içinde yaşadığını belirterek, bu durumun çocukların sağlıklı beslenmesini olumsuz etkilediğini vurguladı.

Gıda israfına ilişkin verileri paylaşan Gürer, 2024 yılında 18,2 milyon ton olarak açıklanan israfın, 2025 yılına ilişkin çalışmalarda 23 ila 26 milyon ton aralığına yükseldiğinin ifade edildiğini aktardı. Türkiye’de yılda yaklaşık 4 milyar ekmeğin de çöpe gittiğini belirtti.

Tarım üretiminde de kayıplar yaşandığını dile getiren Gürer, Niğde’de üretilen patateslerin bir kısmının tarlada kaldığını ve bunun da israfa neden olduğunu ifade etti.

Sıfır atık uygulamalarına da değinen Gürer, geri kazanım oranlarına ilişkin açıklanan verilerin sahadaki durumla örtüşmediğini savundu. Ayrıca Türkiye’ye ithal edilen atık miktarının da açıklığa kavuşturulması gerektiğini belirtti.

Gürer, israfın önlenmesi ve gıda kayıplarının azaltılması için şeffaf veri paylaşımı ve etkin politikaların hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.

Aygun, özellikle Devlet Su İşleri’nin (DSİ) yetki ve sorumluluklarına ilişkin maddelerin görüşüldüğü oturumda, Tekirdağ’da yaşanan su sıkıntısına dikkat çekti. Yer altı su seviyelerinin 400-500 metre derinliğe kadar indiğini belirten Aygun, mevcut durumun sürdürülebilir olmadığını ifade etti.

Meriç Nehri’ndeki suyun kanallar aracılığıyla Tekirdağ’a ve sanayi bölgelerine taşınabileceğini dile getiren Aygun, bu önerinin uzun süredir gündemlerinde olduğunu belirtti. Aygun, “Bu suyu değerlendirelim, Tekirdağ’daki sanayi ve üretim alanlarında kullanalım” çağrısında bulundu.

Kapalı sulama sistemi oranının Türkiye genelinde yüzde 38 iken Tekirdağ’da yüzde 6,3 seviyesinde kaldığını ifade eden Aygun, bu durumun bölgesel eşitsizliğe işaret ettiğini söyledi.

Artan nüfus ve sanayi faaliyetlerinin su tüketimini artırdığına dikkat çeken Aygun, özellikle Çerkezköy, Çorlu ve Ergene bölgelerinde yer altı su kaynaklarının hızla tükendiğini belirtti.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’ya çağrıda bulunan Aygun, Tekirdağ’daki su sorununun çözümü için somut adımlar atılması gerektiğini vurguladı.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun açıkladığı dış ticaret verilerini değerlendiren Ün, yılın ilk iki ayına ilişkin dikkat çekici rakamlar paylaştı. Ün, “Geçen yıl ocak-şubat döneminde 10 bin ton olan pirinç ihracatı, bu yılın aynı döneminde yüzde 30 azalarak 7 bin tona düştü. Buna karşılık ithalat, geçen yılın aynı dönemindeki 11 bin tondan yüzde 376 artışla 52 bin tona yükseldi. Neredeyse 5 katlık bir artış söz konusu. Türkiye, pirinçte ve çeltikte adeta bir ithalat cennetine dönüştü” dedi.

İthalatın ülkelere göre dağılımına da değinen Ün, bu yıl yapılan 52 bin tonluk pirinç ithalatın yüzde 23’ünün Hindistan’dan, yüzde 17’sinin Arjantin’den, yüzde 13’ünün Çin’den, yüzde 12’sinin Uruguay’dan ve yüzde 11’inin Yunanistan’dan gerçekleştirildiğini ifade etti. Ün, “İthalat bu denli artarken üretimin yerinde sayması kabul edilemez” diye konuştu.

Türkiye’nin 1990 yılından itibaren çeltik üretimini artırdığını ancak 2019’dan bu yana üretimin ortalama 1 milyon ton seviyesinde sabit kaldığını vurgulayan Ün, bu durumun AKP’nin yanlış tarım politikalarının sonucu olduğunu belirtti. Ün, “Üretim artmayınca ithalata yönelmek zorunda kalıyoruz. Oysa Trakya Bölgesi, Türkiye çeltik üretiminin yüzde 52’sini karşılıyor. Türkiye üretiminin yüzde 38’i Edirne’de üretiliyor. Edirne’m Türkiye’nin çeltik üretiminde lider ili konumunda. Ancak Edirne’mizde üretim 2019 yılında 432 bin ton iken, 2024 yılında 391 bin tona geriledi. 2025 yılına ilişkin veriler henüz açıklanmadı ancak üretimde düşüşün sürdüğü görülüyor” ifadelerini kullandı.

Çeltik üretiminin artırılması için somut adımlar atılması gerektiğini belirten Ün, AKP iktidarını doğrudan hedef alarak şunları söyledi:
“İthalatın azaltılması, çiftçiye kazanç sağlayacak alım fiyatlarının belirlenmesi ve üretim maliyetlerini düşürecek desteklerin artırılması şarttır. Ancak AKP iktidarı üretimi planlamak yerine ithalatı tercih ediyor. Bu anlayış, Türkiye’yi kendi kendine yeten bir tarım ülkesi olmaktan uzaklaştırmıştır.”

Gıda güvenliğinin sağlanması için üretimin artırılmasının zorunlu olduğunu vurgulayan Ün, hükümetin önceliklerini de eleştirdi:
“Komşu coğrafyada yaşanan savaşın etkisini tüm dünya hissediyor. Kriz dönemlerinde birçok ülke çiftçisini desteklerken, AKP iktidarı aynı kararlılığı göstermiyor. Faiz ödemelerine kaynak bulunurken, çiftçiye yeterli destek sağlanmıyor. Çiftçiyi desteklemek, ülkeyi desteklemektir. Ancak AKP bunu görmezden gelmektedir.”

Türkiye’nin yeniden üretim odaklı bir yapıya kavuşması gerektiğini ifade eden Ün, sözlerini şöyle tamamladı:
“Cumhuriyet nasıl tarımla ayağa kalktıysa, ülkemiz de yeniden üretimle güçlenecektir. Ancak bunun için bu yanlış politikaların değişmesi gerekiyor. Üreten ve paylaşan bir Türkiye mümkündür ve o günler çok yakındır.”

Gürer, teklifin doğa, tarım ve kırsal yaşam üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini savunarak, düzenlemenin doğal varlıkların yönetimi, tarım politikaları ve ormanların korunması açısından riskler barındırdığını ifade etti.

Teklif komisyondan geçti

Gürer, söz konusu kanun teklifinin TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu’nda görüşülerek kabul edildiğini ve önümüzdeki günlerde Genel Kurul gündemine geleceğini belirtti.

“Doğa ve tarım açısından riskler içeriyor”

Teklifin içeriğine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Gürer, düzenlemenin doğayı ticarileştirme, orman alanlarını ekonomik faaliyetlere açma ve tarım sektöründe şirketleşmeyi artırma yönünde etkiler doğurabileceğini öne sürdü.

Ormanların yalnızca ekonomik bir kaynak olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Gürer, bu alanların su, toprak ve biyolojik çeşitlilik açısından kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.

Karbon yutak alanı ve orman düzenlemeleri

Teklifte yer alan karbon yutak alanlarına ilişkin düzenlemelere de değinen Gürer, bu uygulamanın çevreyi koruma amacıyla sunulmasına rağmen ormanların ticari değer üzerinden değerlendirilmesine yol açabileceğini savundu.

Ayrıca eşdeğer alan uygulamasıyla orman sınırlarının daraltılabileceğini belirten Gürer, bu durumun anayasal koruma ilkeleriyle çelişebileceğini dile getirdi.

Tarım ve üreticiye etkiler

Gürer, düzenlemenin tarım sektöründe yapısal değişiklikler yaratabileceğini ifade ederek, sözleşmeli üretim modelinin küçük üreticiler üzerinde baskı oluşturabileceğini söyledi.

Türkiye’de tarım sektöründe mevcut sorunlara da dikkat çeken Gürer, artan maliyetler, daralan tarım alanları ve kırsaldan kente göçün sektörü olumsuz etkilediğini belirtti.

Hobi bahçeleri ve diğer düzenlemeler

Teklifte yer alan hobi bahçelerine yönelik yaptırımların da eleştirildiği açıklamada, bazı düzenlemelerin elektrik, su ve doğalgaz kesintileri ile cezai uygulamaları içerebileceği ifade edildi.

DSİ’ye ilişkin düzenlemelerin ise kurumlar arası yetki karmaşasına yol açabileceği yönünde değerlendirmelerde bulunuldu.

Genel değerlendirme

Gürer, teklifin yalnızca mevcut durumu değil gelecekteki tarım ve çevre politikalarını da etkileyebileceğini belirterek, daha kapsayıcı ve paydaş görüşlerini içeren bir düzenleme yapılması gerektiğini ifade etti.

Çiftçi borcunda 4 yılda dikkat çeken artış

Gürer’in paylaştığı verilere göre, 2022 yılının Ocak ayında 173 milyar TL seviyesinde olan tarımsal kredi borcu, 2026 yılının aynı döneminde 1 trilyon 269 milyar TL’ye yükseldi. Bu artış, dört yıllık süreçte yaklaşık 1 trilyon TL’lik büyümeye işaret ediyor.

Oransal olarak değerlendirildiğinde, çiftçi borçlarında yüzde 634 seviyesinde bir artış gerçekleştiği ifade edildi.

Borç yükü dolar bazında da yükseldi

Gürer, borç artışının yalnızca TL bazında değil, döviz bazında da dikkat çekici olduğunu belirtti. Paylaşılan verilere göre:

• 2022: 12,9 milyar dolar
• 2023: 18,7 milyar dolar
• 2024: 20,4 milyar dolar
• 2025: 25,4 milyar dolar
• 2026: 29,6 milyar dolar

Bu tabloya göre çiftçi borçlarının dolar bazında da yaklaşık yüzde 129 oranında arttığı hesaplandı.

Gıda fiyatları ve borç artışı birlikte ilerliyor

Gürer, gıda fiyatlarında uzun süredir devam eden artış trendine de dikkat çekerek, Ağustos 2020’den bu yana fiyatların kesintisiz yükseldiğini belirtti. Şubat 2026 itibarıyla aylık gıda enflasyonunun yüzde 6,89 seviyesinde olduğu ifade edildi.

Aynı dönemde çiftçilerin kredi borçlarının da 54 aydır aralıksız arttığına işaret eden Gürer, üretici ve tüketici arasındaki dengenin bozulduğunu savundu.

Politika eleştirisi ve çözüm önerileri

Adalet ve Kalkınma Partisi politikalarını eleştiren Gürer, mevcut tarım modelinin borçlanmaya dayalı olduğunu ileri sürdü.

Gürer’in çözüm önerileri şu şekilde sıralandı:

• Tarımsal kredi faizlerinin silinmesi
• Ana paranın uzun vadeye yayılması
• Mazotta vergi yükünün kaldırılması
• Girdi maliyetlerinin düşürülmesi

Yerli üretimi destekleyen fiyat politikalarının uygulanması

Sarıbal, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından konuya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadığını belirterek, basına yansıyan bilgiler üzerinden yapılan değerlendirmelerde desteklerin artan maliyetlerle paralel ilerlemediğine dikkat çekti. “Maliyetler hızla artarken desteklerin bu artışlara doğrudan bağlı olmaması, modeli ekonomik gerçeklikten koparıyor” ifadelerini kullandı.

Destek Modelinde Yapısal Değişim

Tarım destekleme sisteminde 2024 yılında önemli bir değişikliğe gidildiğini hatırlatan Sarıbal, 1 Ocak 2025 itibarıyla bitkisel üretimde “katsayı” sistemine geçildiğini belirtti. Bu değişiklikle birlikte mazot ve gübre desteklerinin kaldırıldığını, yerine “temel destek” adı altında yeni bir modelin uygulamaya konulduğunu ifade etti.

Sarıbal, önceki yıllara ilişkin destek rakamlarını da paylaşarak mazot ve gübre desteklerinin toplam bütçe içindeki payının gerilediğini, buna karşın üretim maliyetlerinde ciddi artışlar yaşandığını vurguladı. Mazot fiyatlarının son dönemde önemli ölçüde yükseldiğini, gübre fiyatlarında da benzer bir artış eğilimi görüldüğünü kaydetti.

Destekler Gecikmeli Ödeniyor

2025 üretim yılına ait desteklerin çoğu zaman bir yıl gecikmeli olarak ödendiğini dile getiren Sarıbal, bu durumun desteklerin etkinliğini azalttığını söyledi. “Çiftçi mazotu ve gübreyi peşin alırken, desteği aylar sonra alıyor. Bu da destekleri maliyeti düşüren bir araç olmaktan çıkarıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Sarıbal, destekleme modelinin üretimi sürdürülebilir kılma kapasitesinin sorgulanması gerektiğini belirterek, mevcut yaklaşımın daha çok kısa vadeli çözümler sunduğunu ifade etti.

Kapsayıcı Destekleme Vurgusu

Destekleme politikasının daha kapsayıcı olması gerektiğini belirten Sarıbal, yalnızca belirli havzalarda ve belirli ürünlerde üretim yapan çiftçilerin destekten yararlanabildiğini hatırlattı. Bu durumun üreticiler arasında eşitsizlik oluşturabileceğini dile getirdi.

Tarım sektörünün mevcut koşullarda daha güçlü ve öngörülebilir destek mekanizmalarına ihtiyaç duyduğunu vurgulayan Sarıbal, “Üretimi ayakta tutan çiftçilerin destek dışında bırakılması kabul edilemez. Tüm üreticileri kapsayan, zamanında ve maliyet odaklı bir destekleme modeli oluşturulmalıdır” ifadelerini kullandı.

İYİ Parti Eğitim Politikalarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı ve Manisa Milletvekili Şenol Sunat, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada tarım sektörünün çok yönlü bir krizle karşı karşıya olduğunu ifade etti.

Sunat, Orta Doğu’da artan gerilim ve bölgesel çatışmaların petrol, gübre ve lojistik maliyetlerini yükselttiğini, bunun da doğrudan tarım sektörünü etkilediğini belirtti.

“Gübrede dışa bağımlılık risk oluşturuyor”

Konuşmasında gübre tedarikine ilişkin sorunlara dikkat çeken Sunat, Türkiye’nin gübrede yüksek oranda dışa bağımlı olduğunu vurguladı. Çiftçilerin ödeme yapmasına rağmen gübreye erişimde sorun yaşadığını ifade eden Sunat, tedarik planlaması ve ulusal rezerv konularında sorular yöneltti.

Artan maliyetler çiftçiyi zorluyor

Artan girdi maliyetlerinin çiftçiler üzerinde ciddi bir yük oluşturduğunu belirten Sunat, üreticilerin üretimden uzaklaştığını ve kırsal alanlarda çözülmenin hızlandığını söyledi. Tarım politikalarının ithalata dayalı olduğunu savunan Sunat, bu yaklaşımın üretim kapasitesini olumsuz etkilediğini dile getirdi.

Küresel gelişmelerin etkisi

Sunat, küresel ölçekte gübre ihracatına getirilen kısıtlamaların Türkiye açısından risk oluşturduğunu ifade ederek, uluslararası gelişmelerin tarım sektörünü doğrudan etkilediğini söyledi.

Çiftçiye destek çağrısı

Konuşmasında diğer ülkelerde çiftçilere sağlanan desteklere de değinen Sunat, Türkiye’de mazot, gübre ve enerji maliyetlerinin düşürülmesi gerektiğini belirtti.

Sunat, çiftçinin alım gücünün artırılması, tarımsal desteklerin zamanında ödenmesi ve acil tedbirlerin hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

Meclis araştırması talebi

Şenol Sunat, tarım sektöründe yaşanan sorunların detaylı şekilde incelenmesi amacıyla Meclis araştırması açılması çağrısında bulundu.

Gürer, küresel gelişmelerin tarım üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, savaşın Türkiye’de mevcut sorunları daha da artırdığını ifade etti.

Tarımsal üretimde gerileme vurgusu

Gürer, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine atıfla 2025 yılının dördüncü çeyreğinde ekonomide büyüme görülmesine rağmen tarımsal üretimde düşüş yaşandığını belirtti.

Tarım sektöründe üretim kayıplarına dikkat çeken Gürer, hububat ve meyve üretiminde gerileme olduğunu ifade etti.

Dışa bağımlılık ve maliyet artışı

Tarımda gübre, akaryakıt, enerji ve yem gibi temel girdilerde dışa bağımlılığın sürdüğünü belirten Gürer, artan maliyetlerin üreticiyi zorladığını dile getirdi.

Yanlış politikalar ve yetersiz desteklerin sektördeki sorunları derinleştirdiğini ifade etti.

Tarım alanları ve üretici sayısı azalıyor

Gürer, tarım alanlarının daraldığını ve çiftçi sayısının yeterli düzeyde artmadığını belirtti. Planlı üretim modelinden uzaklaşıldığını ifade ederek Tarım Kanunu’nun uygulanması gerektiğini vurguladı.

Gıda arzı için acil önlem çağrısı

Savaş koşullarında gıda arz güvenliğinin daha kritik hale geldiğini belirten Gürer, ithalata dayalı politikaların gözden geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Arz açığı olan ürünlerde bölgesel üretim planlaması yapılması gerektiğini belirterek üretimin artırılmasına yönelik adımlar atılması çağrısında bulundu.

Çözüm önerileri sıralandı

Gürer, tarım sektörüne yönelik çözüm önerilerini şu başlıklar altında topladı:

• Girdi maliyetlerinde indirim ve sübvansiyon sağlanması
• Gübre ve yem desteğinin artırılması
• Tarım Kanunu’nda öngörülen desteklerin uygulanması
• Akaryakıt üzerindeki vergi yükünün azaltılması
• Kredi borçlarının yapılandırılması ve desteklerin artırılması
• Üretim planlaması ve alım garantili sistemin uygulanması

Tarımın stratejik önemi vurgulandı

Gürer, tarımın stratejik bir sektör olduğunu belirterek üreticinin desteklenmesinin gıda arz güvenliği açısından önem taşıdığını ifade etti.

Acil destek paketinin hayata geçirilmesi gerektiğini vurgulayan Gürer, üretim odaklı politikaların önemine dikkat çekti.

Barut, tarımsal üretimin temel girdileri olan mazot ve gübre fiyatlarındaki artışın üretimi zorlaştırdığını belirtti.

“Bu fiyatlarla üretim mümkün değil”

Konuşmasında mevcut maliyetlere dikkat çeken Barut, mazot fiyatının litre başına 80 liraya, gübre fiyatının ise ton başına 35 bin liraya yaklaştığını ifade etti. Bu seviyelerde üretim yapmanın zorlaştığını dile getiren Barut, çiftçinin ekim ve dikim süreçlerinde ciddi sıkıntılar yaşadığını söyledi.

Gübre kullanımının önemi vurgulandı

Tarımsal üretimde gübrenin kritik rolüne dikkat çeken Barut, gübre kullanımının azalmasının verim ve kalite kaybına yol açabileceğini belirtti. Gübre kullanılmaması durumunda ürün veriminde önemli düşüşler yaşanabileceğini ifade etti.

Dışa bağımlılık eleştirisi

Barut, Türkiye’de gübre ve mazot kullanımında dışa bağımlılığın yüksek olduğunu belirterek, geçmişte kamuya ait gübre fabrikalarının özelleştirilmesi veya kapatılmasının bu duruma etkisi olduğunu savundu.

Küresel gelişmelerin de maliyetleri artırdığını ifade eden Barut, bu durumun üretici üzerindeki baskıyı artırdığını dile getirdi.

Maliyet artışları rakamlarla ifade edildi

Konuşmasında geçmiş yıllarla karşılaştırma yapan Barut, gübre ve mazot fiyatlarında önemli artışlar yaşandığını belirtti. Bu artışların üretim maliyetlerini doğrudan etkilediğini ifade etti.

Çiftçiye destek çağrısı

Barut, tarım sektörünün sürdürülebilirliği için desteklerin artırılması gerektiğini vurguladı.

Mazot ve gübre üzerindeki vergi yükünün azaltılması ve üreticinin desteklenmesine yönelik adımlar atılması gerektiğini ifade eden Barut, çiftçinin desteklenmesinin tüketiciye de olumlu yansıyacağını söyledi.

Teklifte Anayasa’ya aykırı maddeler bulunduğunu savunan Gürer, muhalefetin görüşlerinin dikkate alınmadığını dile getirdi.

Savaşın etkileri ve tarımda arz açığı uyarısı

Gürer, küresel gelişmelerin Türkiye tarımı üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, savaşların mevcut sorunları derinleştirdiğini belirtti. Tarımda gübre, enerji, yem ve temel gıda ürünlerinde arz açığı bulunduğunu ifade eden Gürer, dışa bağımlılığın risk oluşturduğunu söyledi.

Tarım politikalarının yetersiz kaldığını vurgulayan Gürer, üretimi artırmaya yönelik somut desteklerin verilmediğini, çözüm olarak ithalat ve ihracat kısıtlamalarının tercih edildiğini belirtti.

Tarımsal üretimde düşüş iddiası

Ekonomide büyüme verilerine rağmen tarımsal üretimde gerileme yaşandığını ifade eden Gürer, bazı temel ürünlerde geçmiş yıllara göre daha düşük üretim gerçekleştiğini savundu. Bu durumun sahaya yansımadığını belirterek resmi verileri eleştirdi.

Hayvancılık verileri tartışma konusu

Hayvancılık sektörüne de değinen Gürer, farklı kurumların verileri arasında ciddi farklar bulunduğunu söyledi. Hayvan varlığına ilişkin açıklamaların gerçeği yansıtmadığını savunan Gürer, ithalat ve hastalıkların sektörü olumsuz etkilediğini ifade etti.

Mera alanlarının daralmasının üretimi zorlaştırdığını belirten Gürer, yem maliyetlerindeki artışın üreticiyi zarar etmeye zorladığını dile getirdi.

Tarım alanları daralıyor, maliyetler artıyor

Türkiye’de tarım alanlarının yıllar içinde azaldığını belirten Gürer, plansızlık ve maliyet artışlarının üretimi olumsuz etkilediğini söyledi. Gübre fiyatlarında son yıllarda yaşanan artışa dikkat çekerek çiftçinin üretim yapamaz hale geldiğini ifade etti.

Sahte gübre kullanımının da üretimde kayıplara neden olduğunu belirtti.

Çiftçiye destek çağrısı

Gürer, üreticiyi desteklemek için şu önerileri sıraladı:

• Yem ve gübrede sübvansiyon sağlanması
• Alım garantili üretim modelinin uygulanması
• Akaryakıt üzerindeki vergi yükünün azaltılması
• Nakliye ve lojistik maliyetlerinin düşürülmesi

Gıda fiyatları ve enflasyon

Gıda fiyatlarının üretici ve tüketici arasında dengesiz dağıldığını ifade eden Gürer, üreticinin kazanamadığını, aracılık sisteminin ise maliyetleri artırdığını belirtti.

Yerel üretimin desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Gürer, ithalat politikalarının fiyat dengesini bozduğunu savundu.

Tarımın stratejik önemi

Küresel gelişmelerin tarımı stratejik hale getirdiğini belirten Gürer, gıda güvenliği için üretimin artırılması gerektiğini söyledi. Türkiye’nin tarımda dışa bağımlı bir model yerine yerli üretimi güçlendirmesi gerektiğini ifade etti.

Orman düzenlemesine tepki

Gürer, kanun teklifinde yer alan orman düzenlemesine de karşı çıktı. Düzenlemenin kabul edilmesi halinde geniş bir orman alanının statüsünü kaybedebileceğini belirterek bunun Anayasa’ya aykırı olduğunu savundu.

Orman alanlarının daraltılmasının kamu yararına aykırı olduğunu ifade eden Gürer, ilgili maddenin tekliften çıkarılması gerektiğini söyledi.

Yeraltı suları kritik seviyede

Aygun, Tekirdağ’da yeraltı sularının 400-500 metre derinliğe kadar gerilediğini belirterek, bu durumun tarımsal üretimi doğrudan etkilediğini söyledi. Kapalı sulama sistemlerinin yaygınlaştırılamadığını da vurgulayan Aygun, Tekirdağ’daki oranların Türkiye ortalamasının oldukça gerisinde kaldığını dile getirdi.

Çeltik üretiminde düşüş

Bölgede su yetersizliği nedeniyle özellikle çeltik üretiminin gerilediğini belirten Aygun, Malkara ve Hayrabolu ilçelerinde üreticilerin ciddi kayıplar yaşadığını ifade etti. Su kaynaklarının azalmasının tarımsal üretimde sürdürülebilirliği tehdit ettiğini kaydetti.

DSİ ve yatırım eleştirisi

Aygun, Devlet Su İşleri’nin (DSİ) bölgedeki yatırımlarının yetersiz olduğunu savunarak, planlanan projelerin geciktiğini belirtti. Baraj yatırımlarının ertelenmesinin su krizini derinleştirdiğini ifade etti.

Taşkın ve sınır aşan su yönetimi

Meriç Nehri’nde yaşanan gelişmelere de değinen Aygun, Bulgaristan’ın baraj kapaklarını açması sonrası Edirne’nin Karaağaç bölgesinde taşkın yaşandığını söyledi. Sınır aşan su yönetiminin önemine dikkat çeken Aygun, bölgedeki altyapı ve koordinasyon eksikliğini eleştirdi.

Trakya için çözüm çağrısı

Aygun, Trakya bölgesinde su yönetimi ve tarımsal altyapı yatırımlarının artırılması gerektiğini belirterek, üreticilerin desteklenmesi çağrısında bulundu.

Komisyondaki konuşmasında artan üretim maliyetlerine dikkat çeken Sarıbal, özellikle mazot ve gübre fiyatlarının çiftçiyi üretimden uzaklaştırdığını belirtti. Mevcut koşullarda üreticilerin borç yükü altında kaldığını ve üretimin sürdürülebilirliğinin risk altına girdiğini dile getirdi.

Çiftçi maliyet baskısı altında

Sarıbal, çiftçilerin artan maliyetler nedeniyle üretimden kopma noktasına geldiğini ifade ederek, bu durumun gıda arzını da doğrudan etkilediğini söyledi. Temel gıda ürünlerine erişimin zorlaştığını belirten Sarıbal, tarım sektöründeki krizin derinleştiğine işaret etti.

Yasa teklifine eleştiri

Görüşülen yasa teklifinin zamanlamasını eleştiren Sarıbal, mevcut düzenlemenin çiftçilerin yaşadığı ekonomik sorunlara çözüm sunmadığını savundu. Teklifin geri çekilmesi gerektiğini ifade eden Sarıbal, yerine üreticiye doğrudan destek sağlayacak düzenlemelerin yapılması çağrısında bulundu.

Ekonomik politikalar ve tarım

Türkiye’de uygulanan ekonomik politikaların tarım sektöründe yapısal sorunlara yol açtığını dile getiren Sarıbal, çiftçilerin üretimden çekilmesi ve borçlanma sarmalına girmesinin bu sürecin sonucu olduğunu belirtti.

Bütçe ve kaynak tartışması

Sarıbal, bütçeden faize ayrılan payın arttığına dikkat çekerek, kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin eleştirilerde bulundu. Tarım sektörünün desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Sarıbal, mevcut kaynakların üreticiye yeterince yansımadığını ifade etti.

Program kapsamında kamu kurumları ve sektör temsilcileriyle bir araya gelen Aydoğan, tarımsal üretim ve çiftçi destekleri başta olmak üzere sektördeki güncel gelişmeleri değerlendirdi.

Kurum temsilcileriyle görüşmeler yapıldı

Aydoğan, temasları çerçevesinde eski Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Mehmet Hadi Tunç, TİGEM Genel Müdürü Hasan Gezginç, Türkiye Şeker Fabrikaları Genel Müdür Yardımcısı Ahmet Açıkgöz ve Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Girdi ve Planlama Daire Başkanı Veysel Tolga Atik ile görüştü.

Görüşmelerde üretim planlaması, girdi maliyetleri ve çiftçiye yönelik destek mekanizmaları ele alındı.

Siyasi temaslar da gündemdeydi

Tarım alanındaki görüşmelerin ardından Aydoğan, siyasi temaslarını sürdürdü. Bu kapsamda MHP Genel Sekreter Yardımcısı Vahit Kayrıcı ile AK Parti Genel Başkan Vekili ve Konya Milletvekili Ziya Altunyaldız ile bir araya geldi.

Görüşmelerde Türkiye’nin ekonomik hedefleri, tarım politikaları ve kurumlar arası iş birliği konuları değerlendirildi.

Tarımda iş birliği vurgusu

Ankara’daki temasların, tarım sektörünün güçlendirilmesine yönelik ortak akıl ve iş birliği açısından önem taşıdığı ifade edildi.

Uzmanlar, kamu kurumları ile siyasi aktörler arasındaki koordinasyonun, üretim ve verimlilik açısından belirleyici rol oynadığını vurguluyor.

Sarıbal, savaş öncesinde ton başına 490 dolar olan üre gübresinin kısa sürede 700 doların üzerine çıktığını, Türkiye’de ise maliyet artışının daha sert hissedildiğini söyledi. Navlun, depolama, paketleme ve işçilik gibi kalemlerdeki yükselişin fiyatları katladığını belirten Sarıbal, bir ay önce 21–25 bin lira seviyesinde olan üre gübresinin ton fiyatının 35 bin liraya ulaştığını kaydetti.

Mazot fiyatlarının 72–80 lira bandına çıktığını hatırlatan Sarıbal, bu maliyetlerle üretimin sürdürülebilir olmadığını vurgulayarak, “Bu maliyetlerle üretim nasıl sürdürülecek? Çiftçi artık zarar etmeyi göze alarak üretim yapıyor” dedi.

Gübre üretimi ithalata bağlı

Türkiye’nin gübre üretiminde dışa bağımlı bir yapıya sahip olduğunu belirten Sarıbal, fosfat, potas ve doğal gaz gibi temel girdilerde ithalata bağımlılığın sürdüğünü ifade etti. 2025 verilerine göre gübre üretiminin yüzde 3 azalarak 4,57 milyon tona gerilediğini, tüketimin ise yüzde 6 düşüşle 6,54 milyon ton olduğunu aktaran Sarıbal, üretimin tüketimi karşılamaktan uzak kaldığını söyledi.

2003-2024 döneminde gübre tüketiminin ortalama yüzde 72’sinin ithalatla karşılandığını hatırlatan Sarıbal, yerli üretimin de ithal girdilere bağlı olduğunu vurguladı.

Destekler yetersiz kaldı

Tarım desteklerine ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Sarıbal, açıklanan destek paketlerinin sahaya yeterince yansımadığını belirtti. Açıklanan 81 milyar liralık destek paketinin yalnızca 21,1 milyar lirasının ödendiğini ifade eden Sarıbal, kalan desteklerin çiftçiye ulaşmadığını söyledi.

2026 bütçesinde tarıma ayrılan 167 milyar 634 milyon liralık desteğe rağmen bazı kalemlerin kaldırıldığını belirten Sarıbal, alan bazlı desteklerin sona erdirildiğini ve bazı ürünlerde prim desteklerinin bütçede karşılık bulmadığını dile getirdi.

“Sorun yapısal, çözüm kamusal politika”

Tarımda yaşanan krizin yalnızca fiyat artışlarıyla sınırlı olmadığını vurgulayan Sarıbal, temel sorunun yapısal olduğunu ifade etti. Küresel piyasalara bağımlılığın azaltılması gerektiğini belirten Sarıbal, güçlü kamusal politikalar ve destek mekanizmaları olmadan üretimin sürdürülebilir olmayacağını söyledi.

Sarıbal, çiftçiye yeterli destek verilmemesi durumunda gıda enflasyonunun artacağını ve toplumun geniş kesimlerinin gıdaya erişimde zorlanacağını belirterek, tarım politikalarının yeniden ele alınması gerektiğini kaydetti.

Gürer, Türkiye’nin koyun etini Yeni Zelanda ve Avustralya gibi uzak ülkelerden ithal ettiğini belirterek, buna rağmen vatandaşın uygun fiyatlı ete erişemediğini söyledi. İthalat politikalarının başlangıcına değinen Gürer, 2010 yılından bu yana yaklaşık 11 milyon hayvan ithal edildiğini ve bu süreçte 12 milyar dolara yakın dövizin yurt dışına gittiğini dile getirdi.

İthalat Rakamları Artıyor

Gürer’in paylaştığı verilere göre, 2025 yılında 739 bin baş hayvan ithal edilirken, 2026 yılı için 500 bin başlık ithalat planlandı. Yılın ilk aylarında ise 85 bin 561 baş hayvan ithalatı gerçekleştirildi.

Et ithalatının da sürdüğünü belirten Gürer, 2025 yılında 65 bin 707 ton büyükbaş et ithalatına 537 milyon dolar ödendiğini, koyun eti ithalatının ise 695 ton seviyesinde gerçekleştiğini ifade etti. 2026’nın ilk aylarında da ithalatın devam ettiğini kaydetti.

“İthalat Çözüm Olmuyor”

İthal etin fiyatlara etkisine değinen Gürer, ithalatın piyasayı dengelemesi gerekirken bunun gerçekleşmediğini savundu. Mezbaha fiyatı ile market fiyatı arasındaki farkın yüksek olduğuna dikkat çeken Gürer, ithal edilen ürünlerin tüketiciye beklenen fiyat avantajını sağlamadığını ifade etti.

Üretici Maliyet Baskısı Altında

Hayvancılık sektöründe üreticilerin ciddi maliyetlerle karşı karşıya olduğunu belirten Gürer, yem fiyatları, barınma giderleri ve veteriner masraflarının arttığını söyledi. Bu koşullar altında besiciliğin sürdürülebilirliğinin zorlaştığını vurguladı.

“Çözüm Yerli Üretimde”

Gürer, hayvancılıkta kalıcı çözümün yerli üretimin desteklenmesi olduğunu belirterek, yem desteklerinin artırılması ve üretim maliyetlerinin düşürülmesi gerektiğini ifade etti. İthalat yerine üretim odaklı politikaların benimsenmesi gerektiğini dile getiren Gürer, mevcut yaklaşımın sürdürülebilir olmadığını savundu.

Tüketicinin de artan fiyatlar nedeniyle ete erişimde zorlandığını belirten Gürer, mevcut sistemde üretici ve tüketicinin kazanamadığını, aracıların öne çıktığını ifade etti.

Gürer, beyaz et, yumurta, nohut ve kuru fasulyede ihracatın sınırlandırılması ile elma ve limonun kayda bağlı sisteme alınmasının üretimdeki gerilemeye işaret ettiğini belirtti.

“İhracat yasağı sorunun göstergesi”

Gürer, uzun yıllardır çiftçilerin yeterince desteklenmediğini, girdi maliyetlerinin kontrol altına alınamadığını ve üretim planlamasının yapılmadığını ifade etti. Bu nedenle üretimde düşüş yaşandığını belirten Gürer, özellikle hububat ve bakliyat üretiminde gerilemeye dikkat çekti.

İhracatın sınırlandırılmasının, iç piyasada arz açığının büyümemesi için alınan bir önlem olduğunu belirten Gürer, bu durumun aynı zamanda üretim sorunlarının göstergesi olduğunu dile getirdi.

İthalat politikalarına eleştiri

CHP Niğde Milletvekili Gürer, ayçiçeği, mercimek ve yulaf gibi ürünlerde gümrük vergilerinin düşürülmesini de değerlendirdi. Açığın bulunduğu durumlarda ithalatın devreye girdiğini belirten Gürer, bu yaklaşımın yerli üretimin yeterince desteklenmemesinden kaynaklandığını ifade etti.

Türkiye’nin tarım potansiyeline rağmen çözümün ithalatta aranmasının, sektördeki sorunların derinleştiğine işaret ettiğini söyledi.

Gıda fiyatlarında maliyet vurgusu

Gürer, gıda fiyatlarındaki artışın temel nedeninin üretim maliyetleri olduğunu belirtti. Gübre, mazot, yem ve enerji fiyatlarının yüksekliğine dikkat çeken Gürer, bu koşullarda üretim sorunlarının devam edeceğini ifade etti.

“Geçici çözümler yeterli değil”

Alınan tedbirlerin kısa vadeli etkiler yaratabileceğini belirten Gürer, dışa bağımlı politikaların risklerine dikkat çekti. İthal ürün tedarikinde yaşanabilecek sorunların, mevcut tabloyu daha da ağırlaştırabileceğini dile getirdi.

Çözüm çağrısı: planlı ve sürdürülebilir tarım

CHP Niğde Milletvekili Gürer, mevcut politikaları “kriz yönetimi” olarak nitelendirerek, çözümün üretimi artıran, çiftçiyi destekleyen ve planlı tarım politikalarının uygulanmasından geçtiğini ifade etti.

Açıklamada, Türkiye’nin tarımda kendi kendine yeterliliğini sağlamasının önemine vurgu yapıldı.

Gürer, “İthalat ucuza yapılıyor, satış daha yüksek fiyattan gerçekleştiriliyor” değerlendirmesinde bulundu.

2025 ithalat verileri: milyarlarca dolarlık alım

CHP Niğde Milletvekili Gürer, 2025 yılına ilişkin ithalat verilerini de paylaşarak, Türkiye’nin 5 milyon 70 bin ton mısır ithalatı için 1 milyar 256 milyon dolar ödediğini ifade etti. Ton başına ortalama fiyatın yaklaşık 9 bin 596 TL seviyesinde olduğunu belirten Gürer, ithalata dayalı politikanın sürdüğünü söyledi.

Yerli üretici ve ithal ürün fiyatı karşılaştırması

Gürer, 2025 yılında TMO’nun yerli üreticiden mısırı ton başına 11 bin 300 TL’den aldığını hatırlatarak, ithal ürünün daha yüksek fiyatla satışa sunulmasını eleştirdi.

Bu durumun, yerli üretici ile ithal ürün arasındaki fiyat dengesine ilişkin tartışmaları artırdığını ifade etti.

“350 bin tonluk satış yapısal sorunun göstergesi”

CHP Niğde Milletvekili Gürer, TMO’nun 350 bin tonluk satış kararının üretim planlamasıyla ilgili sorunlara işaret ettiğini belirtti. Türkiye’de mısır üretiminin dalgalı seyrettiğini aktaran Gürer, üretim ile tüketim arasındaki farkın ithalatla karşılandığını ifade etti.

Peşin ödeme eleştirisi

Gürer, satışta peşin ödeme şartı getirilmesini de eleştirerek, besicilik ve sanayi sektöründe maliyetlerin yüksek olduğuna dikkat çekti. Bu şartın sektör üzerindeki finansal yükü artırabileceğini dile getirdi.

“Sorun denetim değil, politika”

TMO’nun denetim uygulamalarına da değinen Gürer, sorunun temelinde üretim politikalarının yer aldığını belirtti. Üretimin artırılmasına yönelik adımların önemine vurgu yaptı.

Çözüm önerisi: üretimi artırmak

Gürer, Türkiye’nin tarımsal üretim kapasitesine dikkat çekerek, çözümün ithalat yerine yerli üretimin desteklenmesi olduğunu ifade etti.

Açıklamada, üretici desteklerinin artırılması, maliyetlerin düşürülmesi ve planlı üretim modeline geçilmesi gerektiği vurgulandı.

Barut, planın uygulanmasının hayati önem taşıdığını vurgulayarak, “Türkiye su fakiri bir ülke. 2019-2023 dönemine ait ilk su planındaki program ve projeler uygulanmadığı için kuraklıktan etkilenen çiftçimiz, ülke tarımı ve ekonomisi büyük darbe aldı. Verim kayıpları yaşandı, tarımsal sulamada kısıtlamalar ve rotasyonlar uygulandı, barajlarda su kalmadı” ifadelerini kullandı.

Yeni Ulusal Su Planı verilerine göre Türkiye’de suyun yüzde 79’u tarımda kullanılıyor; ancak tarımda kullanılan bu suyun yüzde 48’i kaybediliyor. Barut, “Plan önemli ama uygulama daha da önemli. Geçmişteki ve yeni planda yer alan projeler ve atılması gereken adımlar için artık gereği yapılmalı. Söz var, icraat yok olmasın. Su kaynaklarının korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir yönetimi için acilen harekete geçilmeli” dedi.

Barut, tarımsal sulamada kapalı basınçlı sulama sistemlerinden su tasarrufuna, yapısal dönüşümlerden altyapı yatırımlarına öncelik verilerek uygulamaya başlanması gerektiğini belirtti. Ayrıca, planın hayata geçirilmesinin yalnızca tarımsal üretim için değil, gıda güvenliği açısından da kritik olduğunu söyledi.

Gürer, bayramın geleneksel ikramlık ürünlerinin son bir yılda önemli ölçüde zamlandığını belirterek, dar gelirli kesimlerin bu ürünlere erişiminin giderek zorlaştığını söyledi.

Fiyat Artışları Raflara Yansıdı

Gürer’in paylaştığı verilere göre, geçen yıl 199 TL seviyesinde olan bayram şekerleri 2026 yılında 259 TL’ye yükseldi. Bu artış yaklaşık %30 seviyesinde gerçekleşti.

İkramlık çikolatalarda ise kilogram fiyatı ortalama 589 TL’den 749 TL’ye çıktı. Buna göre çikolata fiyatlarında yaklaşık %27 oranında artış yaşandı.

Ayrıca 450 gramlık çikolata kutularının fiyatının 269 TL’den 375 TL’ye yükseldiğini belirten Gürer, bu artışların özellikle sabit gelirli vatandaşları etkilediğini ifade etti.

Ekonomi Politikalarına Eleştiri

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, fiyat artışlarını mevcut ekonomi politikalarıyla ilişkilendirerek, bayram hazırlıklarının vatandaş açısından daha zor hale geldiğini dile getirdi.

Bayram İkramlıklarında Genel Artış

Şeker ve çikolatanın yanı sıra ceviz ve kolonya gibi bayramın diğer temel ürünlerinde de maliyet artışı yaşandığını belirten Gürer, vatandaşların bu ürünleri daha sınırlı tüketmek zorunda kaldığını söyledi.

Şeker İthalatı ve Sektörel Değerlendirme

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Türkiye’nin geçmişte şeker üretiminde yeterli konumda olduğunu ancak son yıllarda ithalatın arttığını ifade etti.

2025 yılında 109 bin 963 ton şeker ithal edildiğini ve bunun karşılığında 65 milyon 999 bin 996 dolar ödeme yapıldığını belirten Gürer, bu durumun piyasa fiyatları üzerinde etkili olduğunu söyledi.

Glikoz Şurubu İthalatı

Gürer, şeker türevlerinde de ithalatın sürdüğünü belirterek, 2025 yılında 21 bin 31 ton glikoz şurubu ithal edildiğini ve bunun için 17 milyon 897 bin 691 dolar ödeme yapıldığını açıkladı.

Gürer, iktidar döneminde tarım politikalarının Türkiye’yi ithalata bağımlı hale getirdiğini savunarak, üreticilerin artan maliyetler nedeniyle zorlandığını ifade etti.

Artan girdi maliyetlerine dikkat çekti

Tarım sektöründeki sorunların özellikle kuraklık, zirai don ve küresel gelişmeler sırasında daha belirgin hale geldiğini belirten Gürer, girdi maliyetlerindeki artışın üreticiyi olumsuz etkilediğini söyledi.

Gürer konuşmasında, gübre, yem, tohum ve mazot gibi temel girdilerin büyük ölçüde ithal edildiğini belirterek bu durumun fiyat artışlarını doğrudan üreticilere yansıttığını dile getirdi.

Desteklerin zamanlamasına eleştiri

Tarım desteklerinin uygulanma biçimine de değinen Gürer, mevcut sistemde desteklerin bir yıl sonra ödendiğini ve bu nedenle enflasyon karşısında değer kaybettiğini ifade etti.

Çiftçiler için çözüm önerileri

CHP’li Gürer konuşmasında çiftçilerin üretime devam edebilmesi için bazı önlemler alınması gerektiğini belirtti.

Gürer’e göre tarım desteklerinin artırılması, desteklerin aynı yıl içinde ödenmesi, çiftçilerin borçlarının ertelenmesi ve icra süreçlerinin durdurulması üreticilerin ayakta kalmasına katkı sağlayabilir.

İthalata bağımlılık uyarısı

Tarımda ithalata dayalı politikaların uzun vadede yeni sorunlar yaratabileceğini dile getiren Gürer, üretimi güçlendirecek politikaların geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

Yeni Yol Grubu’nun Hürmüz Boğazı ekseninde yaşanan gelişmelere ilişkin önergesi üzerine CHP Grubu adına söz alan Barut, özellikle enerji ve gübre fiyatlarındaki yükselişin çiftçileri zor durumda bıraktığını ifade etti.

Tarım sektöründeki küçülmeye dikkat çekti

Barut konuşmasında, Türkiye ekonomisinin büyümesine rağmen tarım sektörünün daraldığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

“2025 yılında Türkiye ekonomisi yüzde 3,6 büyürken küçülen tek sektör tarım sektörü oldu. Tarım yüzde 8,8 küçüldü. Geçen yıl doğal afetlerle mücadele eden çiftçi bu yıl da savaşın ekonomik etkileriyle karşı karşıya kaldı.”

Küresel krizlerin tarıma etkisi

Dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan krizlerin tarım maliyetlerine doğrudan yansıdığını ifade eden Barut, özellikle enerji ve gübre fiyatlarının bu süreçlerden etkilendiğini belirtti.

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilimin yalnızca askeri bir kriz olmadığını dile getiren Barut, petrol, enerji ve gübre hammaddelerinin önemli bölümünün bu güzergâhtan taşındığını ve bölgede yaşanan gelişmelerin küresel fiyatları etkileyebildiğini söyledi.

Gübre ve mazot fiyatlarındaki artış

Barut, Türkiye’nin petrol, doğalgaz ve gübrede dışa bağımlı olduğunu belirterek maliyet artışlarının çiftçiyi zorladığını ifade etti.

Verdiği bilgilere göre yaklaşık beş yıl önce tonu 3 bin lira civarında olan üre gübresinin fiyatı bugün 30 bin liraya ulaşırken, son dönemde yaşanan gelişmeler nedeniyle gübre fiyatlarında kısa sürede yaklaşık yüzde 20 artış görüldü.

Mazot fiyatlarının da benzer şekilde yükseldiğini dile getiren Barut, litre fiyatının beş yıl önce 6,5 lira seviyesindeyken bugün 65 liranın üzerine çıktığını söyledi.

Yerli üretim ve maliyet çağrısı

Barut konuşmasında çiftçinin üretim yapabilmesi için maliyetlerin düşürülmesi gerektiğini belirterek şu çağrıda bulundu:

Çiftçinin kullandığı mazottaki vergi yükünün azaltılması gerektiğini ifade eden Barut, gübrede dışa bağımlılığı azaltacak ve yerli üretimi destekleyecek politikaların geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde düzenlediği basın toplantısında savaşın tarım sektörüne etkilerini değerlendirdi. Gürer, özellikle gübre ve yem fiyatlarında son haftalarda ciddi artış yaşandığını belirtti.

Gürer’in verdiği bilgilere göre amonyum sülfat gübresinin ton fiyatı 15 bin 750 liraya yükselirken, üre gübresinin fiyatı 30 bin liraya ulaştı. Gürer, üre gübresinin piyasada bulunmasının da zorlaştığını ifade etti.

Üre gübresi ithalata bağımlı

Üre gübresinin hem taban hem üst gübre olarak kullanıldığını hatırlatan Gürer, bu ürünün büyük ölçüde ithal edildiğini söyledi. Özellikle İran’dan gelen gübre ticaretinin önemli olduğunu belirten Gürer, bu nedenle fiyatların da yükseldiğini ifade etti.

Türkiye’de üretilen DAP gübresinde de artış yaşandığını belirten Gürer, Mazıdağı fosfat madenlerinden elde edilen DAP gübresinin ton fiyatının 37 bin liraya çıktığını söyledi. Gürer, son dönemdeki artışın geçen yılın toplam fiyat artışını geride bıraktığını ifade etti.

“Stok var deniyor ama gübre bulunamıyor”

Gürer, hükümet yetkililerinin gübre stoklarının yeterli olduğu yönündeki açıklamalarını da değerlendirdi. Sahada farklı bir durum olduğunu belirten Gürer, üreticilerin gübreye ulaşmakta zorlandığını söyledi.

Gürer, “Stokların yeterli olduğu açıklanıyor ancak gübre almaya gittiğinizde ya ürün bulunamıyor ya da fiyatı çok yükselmiş oluyor” dedi.

İran’dan yem ve gübre ithalatı

Gürer, Türkiye’nin İran ile tarımsal girdi ticaretine ilişkin verileri de paylaştı. Buna göre 2025 yılında İran’dan hayvan yeminde kullanılan çeşitli bitkisel yan ürünlerden 2 bin 883 ton ithal edildi ve bunun için 223 bin 667 dolar ödeme yapıldı.

Aynı yıl farklı yem ürünlerinde 6 bin 876 ton ithalat gerçekleştirildi ve bu ürünler için 12 milyon 415 bin 151 dolar ödeme yapıldı.

Gürer ayrıca 2025 yılında İran’dan 6 milyon 114 bin dolar değerinde azotlu ve kimyasal gübre ithal edildiğini, 2026 yılının ilk döneminde ise 428 bin dolar tutarında ithalat yapıldığını söyledi.

“Türkiye kendi kendine yeterli olmalı”

Gürer, tarımda dışa bağımlılığın risklerine dikkat çekerek Türkiye’nin üretim kapasitesini artırması gerektiğini belirtti. Pandemi, kuraklık ve don olaylarından yeterli ders çıkarılmadığını ifade eden Gürer, savaşın bu konunun önemini yeniden ortaya koyduğunu söyledi.

Tarım politikaları gıda fiyatlarını etkiliyor

Tarım politikalarındaki eksikliklerin hem üreticiyi hem de tüketiciyi etkilediğini belirten Gürer, yanlış politikaların raf fiyatlarını yükselttiğini söyledi. Gürer’e göre girdi maliyetlerinin artması üretimde verim kaybına da yol açabilir.

Çiftçi borçları yükseliyor

Gürer, çiftçilerin bankalara olan kredi borcunun 1 trilyon 240 milyar liraya ulaştığını belirtti. Bu nedenle yem ve gübrede yüzde 50 sübvansiyon sağlanması gerektiğini söyledi.

Ayrıca icra işlemlerinin durdurulması, borçların ertelenmesi ve çiftçilere ek kredi desteği verilmesi gerektiğini ifade etti.

Limon ithalatı eleştirisi

Gürer, limon üretimi sürmesine rağmen ithalat yapılmasını da eleştirdi. Limon ithalat vergisinin yüzde 54’ten yüzde 10’a düşürüldüğünü belirten Gürer, üreticinin elinde ürün varken ithalatın piyasayı olumsuz etkilediğini söyledi.

Verilere göre 2025 yılında 2 bin 130 ton limon ithal edilirken bunun için 2 milyon 376 bin dolar ödeme yapıldı.

“Üreticiyi koruyan politikalar gerekli”

Türkiye’nin önemli bir narenciye üreticisi olduğunu vurgulayan Gürer, üreticiyi koruyan sürdürülebilir ve planlı tarım politikalarının uygulanması gerektiğini ifade etti.

“Bu karardan vazgeçilmelidir”

Cumhurbaşkanlığı kararıyla limonda gümrük vergisinin düşürülmesine karşı çıkan Barut, üretimi artırmak yerine ithalatın tercih edildiğini savundu. Yerli üretimin desteklenmesi gerektiğini belirten Barut, ithalatın açılmasının üreticiler açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.

Barut, yerli üreticinin desteklenmesi halinde üretimin artacağını ve tüketicilerin de daha uygun fiyatlarla ürün temin edebileceğini dile getirdi.

Narenciye üreticilerinin sorunlarına dikkat çekti

Narenciye üreticilerinin son yıllarda artan maliyetler, düşük ürün fiyatları ve yetersiz desteklerle karşı karşıya kaldığını belirten Barut, ayrıca aşırı yağış, yüksek sıcaklık, zirai don ve dolu gibi doğal afetlerin de üretimi olumsuz etkilediğini söyledi.

Doğu Akdeniz Bölgesi’nin Türkiye’nin önemli narenciye üretim merkezlerinden biri olduğunu hatırlatan Barut, bazı dönemlerde ürünlerin maliyetini karşılayamadığı için dalında kaldığını ve üreticilerin ekonomik zorluklar yaşadığını ifade etti.

“Üretici desteklenirse üretim artar”

Barut açıklamasında, üreticilerin desteklenmesi halinde hem üretimin artacağını hem de tüketicilerin daha uygun fiyatlarla ürün tüketebileceğini belirtti. Tarım politikalarında üretim ve üretici odaklı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini ifade eden Barut, alınan ithalat kararının yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulundu.

Barut, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından küresel piyasalarda yaşanan gelişmelerin Türkiye’de de etkisini gösterdiğini belirterek, özellikle çiftçilerin temel girdileri olan mazot ve gübrede fiyat artışlarının üretimi olumsuz etkilediğini ifade etti.

Dışa Bağımlılık Vurgusu

TBMM Genel Kurulu’nda söz alan Ayhan Barut, tarımsal üretimde kullanılan bazı temel girdilerde dışa bağımlılığın sorun yarattığını belirtti.

Barut, “ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının etkilerini maalesef ülkemizde de hissediyoruz. Çiftçimizin en temel girdilerinden biri olan mazot ve gübrede ciddi fiyat artışları yaşanıyor. Mazot ve gübrede dışa bağımlıyız.” ifadelerini kullandı.

Mazot ve Gübre Fiyatlarındaki Artış

Savaş ve küresel gelişmeler nedeniyle tarımsal üretim maliyetlerinin arttığını belirten Barut, son dönemde mazot ve gübre fiyatlarında dikkat çekici artışlar yaşandığını söyledi.

Barut, gübre fiyatlarının son günlerde önemli ölçüde yükseldiğini belirterek, üre gübresinin ton fiyatının 30 bin lirayı, DAP gübresinin ise 35 bin lirayı aştığını ifade etti. Bu durumun özellikle bahar döneminde üretim hazırlığı yapan çiftçiler için maliyet baskısını artırdığını dile getirdi.

Çiftçilere Destek Çağrısı

Barut, çiftçilerin artan maliyetler karşısında desteklenmesi gerektiğini belirterek mazotta vergi indirimi ve gübrede destek verilmesi çağrısında bulundu.

Mazotta KDV ve ÖTV’nin kaldırılması gerektiğini ifade eden Barut, gübre ve tohum gibi temel tarımsal girdilerde çiftçilere hibe destekleri verilmesinin üretimi sürdürülebilir kılacağını söyledi.

Tarımsal Üretim İçin Destek Talebi

Barut, artan maliyetlerin tarımsal üretimi olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekerek üreticilerin desteklenmesinin gıda arzı ve tarım sektörü açısından önem taşıdığını vurguladı.

“Üreticinin maliyeti kilogram başına ortalama 260 TL iken, sözleşme fiyatları 300 lira olarak belirlenmişti. Şimdi alım planları 220–250 lira bandında konuşuluyor. Bu, çiftçinin emeğinin yok sayılması demektir.”

Tütün ithalatı ve özelleştirmenin etkileri

Sarıbal, Türkiye’nin 2025 yılında 43 bin ton tütün ihraç ederek 346,5 milyon dolar gelir elde ettiğini belirtti. Aynı dönemde 79,8 bin ton tütün ithal edildi ve bunun için 553,9 milyon dolar ödendi. Sarıbal, TEKEL’in özelleştirilmesi ve sözleşmeli üretim sisteminin uygulanmasının üreticiyi gelir kaybına uğrattığını vurguladı.

“Sözleşmeli üretimde devletin bir garantör olarak devreye girmesi gerekir. TEKEL benzeri bir örgüt yeniden hayata geçirilmeli” dedi.

Tarım desteği sağlanmazsa gıda krizi kapıda

Sarıbal, üreticilerin artan maliyetler, zirai felaketler ve uluslararası fiyat artışları altında ezildiğini belirtti. Gübre fiyatlarındaki yükseliş ve ham petrol ile doğalgaz maliyetlerindeki artışın, üretimi zorlaştırdığını söyledi:

“Tarımda planlı üretim ve kamusal destek mekanizması kurulmazsa; her uluslararası kriz Türkiye’de gıda krizine dönüşür.”

Sarıbal, üretici ile market arasındaki fiyat farkının yüzde 229’a ulaştığını, bu durumun hem üretici hem tüketici açısından sürdürülemez olduğunu ifade etti.

Canlı hayvan ithalatına milyarlarca dolar

Gürer’in paylaştığı verilere göre Türkiye, 2025 yılında 739 bin 652 adet sığır ithal etti. Bu ithalat için yurt dışına toplam 1 milyar 19 milyon dolar ödeme yapıldı.

2026 yılının yalnızca ilk ayında ise 85 bin 160 adet sığır ithalatı gerçekleştirildi ve bu alım için 131 milyon dolar ödendi.

Yem ithalatı 5,7 milyar doları aştı

Gürer, hayvancılıkta maliyetlerin önemli bölümünü oluşturan yem girdilerinde dışa bağımlılığın yüksek olduğuna dikkat çekti.

2025 yılında toplam yem ithalatının 5 milyar 712 milyon dolar seviyesine ulaştığını belirten Gürer, en fazla dövizin soya fasulyesi, dane mısır ve kepek için ödendiğini ifade etti.

Verilere göre:

• Soya fasulyesi: 4 milyon 71 bin ton – 1 milyar 773 milyon dolar
• Dane mısır: 4 milyon 730 bin ton – 1 milyar 139 milyon dolar
• Kepek: 1 milyon 997 bin ton – 416 milyon dolar

Gürer, Türkiye’nin soya fasulyesinde yaklaşık yüzde 95 oranında dışa bağımlı olduğunu da vurguladı.

2026’nın ilk ayında 475 milyon dolarlık yem ithalatı

2026 yılının ilk ayında yem ithalatı için ödenen tutarın 475 milyon dolara ulaştığını belirten Gürer, ithal edilen ürünler arasında yine dane mısır, soya fasulyesi ve soya küsmesinin ilk sıralarda yer aldığını söyledi.

Yem hammaddesi için yeni ihaleler

Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) yem hammaddesi tedariki için yeni ihaleler açtığını ifade eden Gürer, Mart ayında toplam 455 bin ton yem hammaddesi için ihale planlandığını belirtti.

Gürer ayrıca 28 Şubat’ta 350 bin ton yemlik mısır ithalatı için ihale açıldığını hatırlatarak, kısa sürede planlanan toplam yem hammaddesi ithalatının 800 bin tonu aşacağını dile getirdi.

Kaba yem açığı yüzde 70’e ulaşıyor

Türkiye’de hayvansal üretim için gerekli minimum kaba yem miktarının yalnızca yüzde 31’inin üretilebildiğini belirten Gürer, bu durumun yaklaşık yüzde 70 oranında bir açığa işaret ettiğini söyledi.

Yem bitkileri üretiminin artırılması için meraların ıslah edilmesinin önemine dikkat çeken Gürer, üretim planlamasının güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Yem fiyatları et ve süt fiyatlarını etkiliyor

Gürer, yem fiyatlarındaki artışın doğrudan hayvansal ürün fiyatlarına yansıdığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Yem ithalatına bağımlılık sürdükçe fiyat artışları da devam edecektir. İthal yemlerdeki maliyet artışı kırmızı et, beyaz et ve süt ürünleri fiyatlarını da yükseltebilir.”

“Yem üretimini artıran politikalar geliştirilmeli”

Hayvancılık sektörünün sürdürülebilirliği için yem üretiminin artırılması gerektiğini ifade eden Gürer, meraların ıslah edilmesi ve üreticilere yem desteği sağlanması gerektiğini belirtti.

Gürer ayrıca hayvancılık yapan üreticilerin yem maliyetlerini azaltmak için yemlerde sübvansiyon uygulanmasının da değerlendirilebileceğini söyledi.

Gürer, “Rakamlar ekonomide üretim yerine borçlanmanın, gelir artışı yerine faiz yükünün büyüdüğünü gösteriyor” dedi.

Dış ticaret açığı büyüyor

Şubat ayına ilişkin dış ticaret verilerini değerlendiren Gürer, ihracattaki sınırlı artışa rağmen ithalatın daha hızlı yükseldiğini belirtti. Gürer, Türkiye’nin ihracatının şubat ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,6 artarak 21,1 milyar dolara ulaştığını, ithalatın ise yüzde 6,1 artarak 30,3 milyar dolara çıktığını söyledi.

Bu gelişmeyle birlikte dış ticaret açığının yüzde 14,9 artarak 9,2 milyar dolara yükseldiğini ifade eden Gürer, ihracatın ithalatı karşılama oranının da yüzde 73,2’den yüzde 70,2’ye gerilediğine dikkat çekti.

Yılın ilk iki ayında ise ihracatın yüzde 1,2 azalarak 41,3 milyar dolara gerilediğini, ithalatın ise yüzde 3,1 artarak 59 milyar dolara yükseldiğini belirten Gürer, iki aylık dış ticaret açığının yüzde 14,9 artarak 17,6 milyar dolara çıktığını söyledi.

Batık kredilerde artış

Bankacılık sistemindeki batık kredilerin de arttığını ifade eden Gürer, 2025 yılında yüzde 101 oranında artan batık kredilerin 2026 yılının ilk iki ayında da yüzde 11,4 büyüdüğünü belirtti.

20–27 Şubat haftasında batık kredilerin 646,2 milyar liradan 644,1 milyar liraya gerilediğini ifade eden Gürer, buna rağmen toplam büyüklüğün hâlâ yüksek seviyede olduğunu söyledi.

KOBİ’lerin borcu 6,5 trilyon liraya çıktı

Küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansman yükünün arttığını belirten Gürer, KOBİ’lerin bankalara olan borcunun 6 trilyon 548 milyar liraya ulaştığını ifade etti. Ocak ayında KOBİ borçlarının 129,2 milyar lira arttığını belirten Gürer, vadesinde ödenemeyen ve icra takibine alınan kredilerin de bir ayda 13,7 milyar lira artarak 214,2 milyar liraya yükseldiğini söyledi.

Bankalarda KOBİ’lere ait yaklaşık 4 milyon 983 bin kredi hesabı bulunduğunu belirten Gürer, bunların 304 bininin takipte olduğunu ifade etti.

Tarım sektörünün borcu 1,3 trilyon liraya yaklaştı

Tarım sektörünün de önemli bir borç yükü altında olduğunu ifade eden Gürer, çiftçilerin bankalara olan kredi borcunun 1 trilyon 297 milyar liraya ulaştığını belirtti.

Ocak ayında tarım borçlarının 30,5 milyar lira daha arttığını belirten Gürer, bu kredilerin yaklaşık 1 trilyon lirasının kamu bankaları, 265 milyar lirasının ise özel bankalar tarafından kullandırıldığını söyledi.

Çiftçilerin ödeyemediği ve bankalar tarafından takibe alınan borçların ise 17,6 milyar liraya çıktığını belirten Gürer, “Çiftçi üretim yapabilmek için borçlanıyor ancak artan girdi maliyetleri ve düşük ürün fiyatları nedeniyle bu borçları ödemekte zorlanıyor” dedi.

Vatandaşın borcu 6,3 trilyon lirayı aştı

Vatandaşların bankalar ve finans kuruluşlarına olan bireysel kredi ve kredi kartı borçlarının da arttığını ifade eden Gürer, toplam borcun 6 trilyon 235 milyar liraya ulaştığını söyledi.

Yılın ilk iki ayında vatandaşın borcunun 375,8 milyar lira arttığını belirten Gürer, bu artışın 148 milyar lirasının bireysel kredilerden, 227 milyar lirasının ise kredi kartlarından kaynaklandığını ifade etti.

İcra dosyaları 24,3 milyona ulaştı

Ekonomideki borç baskısının icra verilerine de yansıdığını belirten Gürer, 1 Ocak – 6 Mart 2026 tarihleri arasında icra dairelerine 1 milyon 903 bin yeni dosya geldiğini söyledi.

Aynı dönemde 1 milyon 534 bin dosyanın sonuçlandırıldığını veya işlemden kaldırıldığını ifade eden Gürer, buna rağmen sistemdeki toplam dosya sayısının artmaya devam ettiğini belirtti. Gürer, 6 Mart 2026 itibarıyla icra dairelerinde 24 milyon 364 bin dosya bulunduğunu kaydetti.

“Ekonomide borç sarmalı büyüyor”

Tüm verilerin ekonomide ciddi bir borç sarmalına işaret ettiğini belirten Gürer, dış ticaret açığının büyüdüğünü, KOBİ’lerin ve çiftçilerin borç yükünün arttığını, vatandaşın ise kredi kartı ve kredi borçlarıyla yaşamını sürdürmeye çalıştığını ifade etti.

Gürer, ekonomide gelir artışı sağlanmadan borçların büyümesinin risk oluşturduğunu belirterek mevcut ekonomik tabloya ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Durmaz, önergelerinde taş ocağı kapasite artışının köydeki bağ alanları, su kaynakları ve üreticilerin ekonomik faaliyetleri üzerindeki olası etkilerine dikkat çekti. Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinin Haziran 2023’te başlatıldığını belirten Durmaz, Şubat 2025 ve Kasım 2025’te yapılan İnceleme Değerlendirme Komisyonu toplantılarına rağmen sürecin henüz sonuçlandırılmadığını ifade etti.

Tarımsal üretim ve bağ alanlarına dikkat çekti

Doğanyurt Köyü’nün üzüm ve özellikle bağ yaprağı üretimiyle öne çıkan bir yerleşim olduğunu vurgulayan Durmaz, taş ocağı sahasının çevresinde yaklaşık 60 metre mesafede su kaynağı, 200 metreden itibaren tarım alanları bulunduğunu belirtti. Ayrıca bir kilometrelik etki alanında yerleşim alanları ile yoğun bağ üretim sahalarının bulunduğunu ifade etti.

Tarım ve Orman Bakanlığı’na yöneltilen soru önergesinde, taş ocağından kaynaklanabilecek toz taşınımının bağ yaprağı kalitesi, verim ve pazar değeri üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmeler soruldu. Durmaz, olası üretim kayıplarına karşı üreticilerin korunması için alınacak önlemlerin de açıklanmasını istedi.

Çevresel etkiler ve denetim süreci soruldu

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na sunulan önergede ise taş ocağı faaliyetlerinin izin sınırlarının dışına çıktığı iddiaları, toz emisyonu, insan sağlığına olası etkiler ve kültür varlıklarının korunmasına yönelik önlemler hakkında bilgi talep edildi. Ayrıca ruhsat veya izin ihlali bulunması halinde iptal ya da geri alma değerlendirmesi yapılıp yapılmadığı da sorular arasında yer aldı.

Belgelerde, 2024 yılında yapılan birleşik denetimde kapasite aşımı nedeniyle işletmeye idari yaptırım uygulandığı bilgisinin yer aldığı da belirtildi.

“Üreticinin geleceği korunmalı”

Milletvekili Kadim Durmaz, konuyla ilgili açıklamasında Doğanyurt’taki tartışmanın yalnızca bir taş ocağı meselesi olmadığını belirtti. Durmaz, “Doğanyurt’ta mesele yalnızca bir taş ocağı değildir; mesele suyun, toprağın, bağın ve üreticinin geleceğidir. Bağ yaprağı ve üzüm üretimiyle öne çıkan bir köyde kamu yararının, tarım arazilerinin ve yaşam kaynaklarının korunmasında olduğu açıktır” ifadelerini kullandı.

Durmaz ayrıca ilgili bakanlıkların sürece ilişkin tüm iddialara açık ve net yanıt vermesi gerektiğini belirterek, üreticilerin ve köylülerin kaygılarının giderilmesi çağrısında bulundu.

Barut, İran’a yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı’nın kapanması sonrası mazot fiyatlarındaki artış ve gübre krizine dikkati çekerek, “Tarımsal üretimin temel girdilerinden mazot ve gübrede Türkiye’nin yüksek ölçüde dışa bağımlı olması, riski büyütüyor. İthalata dayalı politikalar yerine yerli üretim desteklenmeli, üretimi ve üreticiyi gözeten bir model benimsenmeli” dedi.

Küresel kriz etkisi

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından artan jeopolitik gerilimlerin tarımsal üretimi olumsuz etkilediğini belirten Barut, “Savaş ortamı ve enerji arzındaki belirsizlikler, uluslararası ticaret hatlarında riskler ve gıda güvenliği sorunları tarımı doğrudan etkiliyor. Türkiye’de ise zaten girdi maliyetleri yüksek, enflasyon ve borçlar üreticiyi zorluyor. Mazot ve gübrede dışa bağımlılık bu riskleri artırıyor” ifadelerini kullandı.

Hızlı adımlar çağrısı

Barut, sürdürülebilir tarım ve üretici desteklerinin artırılması gerektiğini belirterek, “Tarımsal üretimde yapısal reformlar derhal yapılmalı. Mazot ve gübrede yerli üretim artırılmalı, alternatif yollar planlanmalı. Çiftçi borçlarının yapılandırılması, desteklerin güçlendirilmesi ve piyasa mekanizmalarının etkinleştirilmesi şart” diye konuştu.

Barut, sözlerini, “Türkiye’nin tarım politikaları güçlü, planlı ve sürdürülebilir bir yapıya dönüştürülmeli. İktidar, tarımı ve çiftçiyi gözeterek gıda egemenliğini güvence altına alacak adımları hızlı şekilde atmalı” diyerek tamamladı.

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Türkiye’de süt üreticilerinin karşı karşıya olduğu ekonomik sorunlara ve süt tozu ithalatına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Artan yem ve ahır maliyetleri nedeniyle süt hayvancılığı yapan küçük ölçekli işletmelerin üretimi sürdürmekte zorlandığını belirten Gürer, özellikle 1 ila 10 hayvan kapasitesine sahip aile işletmelerinde ahırların büyük ölçüde boşaldığını ifade etti. Gürer, birçok üreticinin maliyetler nedeniyle süt hayvancılığını bırakma noktasına geldiğini söyledi.

Süt tozu ithalatı tartışması

2026 yılı bütçe görüşmeleri sırasında Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Türkiye’de süt tozu ithalatı yapılmadığının ve Et ve Süt Kurumu bünyesinde yaklaşık 15 bin ton süt tozu stokunun bulunduğunun ifade edildiğini hatırlatan Gürer, resmi verilerin farklı bir tablo ortaya koyduğunu belirtti.

Gürer, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2025 yılında 2 bin 320 ton süt tozu ithal edildiğini ve bunun karşılığında 1 milyon 159 bin dolar ödeme yapıldığını dile getirdi. Süt tozunun kilogram fiyatının 2022 yılında 0,33 dolar seviyesinde olduğunu, 2025 yılında ise 0,50 dolara yükseldiğini ifade eden Gürer, son dört yılda süt tozu ithalatı için toplam 12 milyon 954 bin dolar ödendiğini söyledi.

2026 yılında da ithalat sürdü

Gürer, 2026 yılının ilk ayında da süt tozu ithalatının devam ettiğini belirterek, ocak ayında 215 ton süt tozunun ithal edildiğini kaydetti.

Türkiye’de süt üretiminin yeterli olduğu yönündeki açıklamalara dikkat çeken Gürer, “Eğer ülkede süt üretimi yeterliyse süt tozu ithalatı neden devam ediyor?” sorusunu gündeme getirdi.

Üretici maliyet baskısı altında

Gürer, süt tozu ithalatının sürmesinin yerli süt üreticileri açısından olumsuz sonuçlar doğurduğunu ifade etti. Ulusal Süt Konseyi tarafından belirlenen çiğ süt fiyatının üreticilerin maliyetlerini karşılamadığını belirten Gürer, bu nedenle üreticilerin sektörden çekilme eğiliminin arttığını söyledi.

Süt üretiminden vazgeçen üretici sayısının artmasının hayvancılık sektöründeki sorunları büyütebileceğine işaret eden Gürer, yerli çiğ süt üreticisinin desteklenmesi gerektiğini ve hayvancılık sektöründe yaşanan sorunlara yönelik çözüm politikalarının geliştirilmesi gerektiğini dile getirdi.

“Emekli maaşıyla 2 kilo erik alınıyor”

Gürer, konuşmasında Niğde’de yayımlanan yerel bir gazetenin “Yeşil erik gram altını solladı” manşetiyle çıktığını belirtti. Pazarda turfanda eriğin kilogram fiyatının 9 bin liraya kadar yükseldiğini ifade eden Gürer, gram altının ise 7 bin 470 lira seviyesinde olduğunu söyledi.

Bu tabloya dikkat çeken Gürer, emekli maaşıyla yalnızca iki kilogram erik alınabildiğini, iki bayram ikramiyesiyle ise bir kilogram eriğin dahi satın alınamadığını dile getirdi.

Tarım politikalarına eleştiri

Konuşmasında tarım politikalarına yönelik eleştirilerde de bulunan Gürer, gıda fiyatlarındaki artışın üretim maliyetleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu savundu. Gürer, artan girdi maliyetlerinin üretici üzerinde baskı oluşturduğunu ve bunun da gıda fiyatlarına yansıdığını ifade etti.

Gürer, üretim maliyetlerindeki artışın yanı sıra toplama işçiliği ve nakliye giderlerinin de ürün fiyatlarını yükselttiğini belirterek, söz konusu maliyetlerin tüketici fiyatlarına doğrudan yansıdığını söyledi.

Gıda fiyatları ve maliyet uyarısı

Tarım sektöründe maliyet artışlarının devam etmesi halinde gıda fiyatlarının daha da yükselebileceği uyarısında bulunan Gürer, üreticilerin, besicilerin ve dar gelirli vatandaşların ekonomik açıdan zor bir süreçten geçtiğini ifade etti.

Gürer, konuşmasında mevcut ekonomik tabloya ilişkin değerlendirmelerde bulunarak hükümetin tarım ve ekonomi politikalarına yönelik eleştirilerini dile getirdi.

Gürer, Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçilen 2018 yılıyla güncel akaryakıt fiyatlarını karşılaştırarak mazot fiyatındaki artışın çiftçinin maliyetlerini önemli ölçüde yükselttiğini ifade etti. Gürer, 2018 yılında mazotun litre fiyatının 5 lira 25 kuruş olduğunu hatırlatarak, yılbaşından bu yana yapılan zamlarla birlikte litre fiyatının 61 liraya kadar çıktığını söyledi.

Artan akaryakıt fiyatlarının doğrudan üretim maliyetlerine yansıdığını belirten Gürer, çiftçinin traktörüne yakıt doldurmakta zorlandığını ve bu durumun üretim planlamasını etkilediğini dile getirdi.

Girdi maliyetlerindeki yükselişin yalnızca akaryakıtla sınırlı olmadığını ifade eden Gürer, gübre fiyatlarının da ciddi şekilde arttığını belirtti. Gürer’in verdiği bilgilere göre DAP gübrenin tonu 37 bin 500 liraya, amonyum sülfat 15 bin 750 liraya, 20-20 kompoze gübre 24 bin 500 liraya, 15-15 gübre 24 bin 500 liraya ve üre gübrenin tonu 28 bin liraya kadar yükseldi.

Çiftçinin hem girdi temininde hem de finansmana erişimde zorlandığını belirten Gürer, artan maliyetlerin üretim kararlarını doğrudan etkilediğini söyledi.

Çiftçi üretim planlamasında zorlanıyor

Gürer, mazot ve gübre fiyatlarındaki artışın tarımsal üretim maliyetlerini yükselttiğini ve bunun gıda fiyatlarına da yansıyabileceğini ifade etti. Çiftçinin mevcut koşullarda üretim yapmakta zorlandığını belirten Gürer, tarım politikalarının ve girdi maliyetlerine yönelik uygulamaların yeniden değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın gübre stoklarının yeterli olduğu ve arz güvenliğini tehdit eden bir durum bulunmadığı yönündeki açıklamasını hatırlatan Sarıbal, sahadaki uygulamanın farklı olduğunu savundu.

Sarıbal’ın aktardığına göre, çiftçi Hüseyin Kaya peşin ödeme ile gübre almak amacıyla Gürsu Tarım Kredi Kooperatifi’ne başvurdu. Ancak kooperatif yetkililerinin “Peşin gübre satmıyoruz, vadeli satıyoruz” yanıtını verdiğini belirten Sarıbal, bu durumda peşin ödeme talebinin karşılanmadığını, vadeli satışın ise mümkün olduğunu öne sürdü.

“Stoklar yeterli deniliyor ancak çiftçi peşin ödeme yapmak istediğinde gübre alamıyorsa bu durumun açıklanması gerekir” diyen Sarıbal, uygulamanın çiftçiyi borçlanmaya yönlendirdiğini savundu.

Gıda enflasyonu ve tarım girdileri

Tarım girdilerindeki maliyet artışlarının üreticiyi zorladığını ifade eden Sarıbal, gıda enflasyonuna ilişkin verileri de paylaştı. Sarıbal, gıda enflasyonunun yıllık yüzde 36,44, aylık yüzde 6,89 olarak açıklandığını belirterek, çeşitli ürün gruplarındaki fiyat artışlarına dikkat çekti.

Artan maliyetlerin üretim sürecini doğrudan etkilediğini dile getiren Sarıbal, mazot, gübre ve yem hammaddesi gibi girdilerdeki ithalata bağımlılığın kur artışlarıyla birlikte maliyetleri yükselttiğini ifade etti.

Tarım Kredi Kooperatifleri ve Bakanlık kanadından konuya ilişkin yeni bir açıklama yapılmadı.

Barut, 2025 yılında Türkiye ekonomisinin yüzde 3,6 büyüdüğünü ancak tarım sektörünün yüzde 8,8 daraldığını belirterek, sektördeki küçülmenin doğal afetlerle açıklanamayacağını savundu. Tarımsal üretim maliyetlerinin mazot, gübre ve diğer girdilerdeki artışla katlandığını dile getiren Barut, üreticinin yeterli destek alamadığını söyledi.

Mazota yapılan yaklaşık 7 liralık artışın yıllık maliyetinin 21 milyar lirayı aştığını kaydeden Barut, çiftçilerin yılda 3 milyar litrenin üzerinde mazot kullandığını ifade etti. Gübre başta olmak üzere birçok tarımsal girdide dışa bağımlılık bulunduğunu belirten Barut, artan enerji fiyatlarının maliyetleri daha da yükseltebileceğini dile getirdi.

Bölgede artan jeopolitik gerilimlerin ve savaş ortamının enerji fiyatları üzerinden tarımsal üretimi etkileyebileceğini vurgulayan Barut, mazot ve gübre temininde risk oluşabileceğini ifade etti.

Barut, mazotta KDV ve ÖTV’nin kaldırılması, üretim maliyetlerinin düşürülmesi ve tarım ile gıda alanında acil eylem planı hazırlanması çağrısında bulundu. Tarımsal üretimin sürdürülebilirliği için çiftçinin desteklenmesi gerektiğini belirten Barut, üretim yapılamaması halinde gıda arzında sorun yaşanabileceğini kaydetti.

Gürer, buna karşın Orta Doğu ve Güney Asya’da savaş ve belirsizliklerin sürdüğü İran, Ürdün, Bahreyn, Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Pakistan, Afganistan ve Lübnan ile yapılan ticarette toplam 4 milyar 452 milyon dolarlık dış ticaret fazlası oluştuğunu belirtti. Söz konusu 10 ülkeye 21 milyar 742 milyon dolar ihracat yapılırken, bu ülkelerden 17 milyar 289 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirildi.

En Yüksek Hacim BAE ve Suudi Arabistan ile

Gürer’in değerlendirmesine göre, bölgedeki en yüksek ticaret hacmi Körfez ülkeleriyle gerçekleşti. Birleşik Arap Emirlikleri ile ticaret hacmi yaklaşık 19 milyar dolara yaklaşırken, Suudi Arabistan ve İran da yüksek hacimli ticaret yapılan ülkeler arasında yer aldı.

2025 yılında Birleşik Arap Emirlikleri’ne 9,28 milyar dolar ihracat, 9,67 milyar dolar ithalat yapılırken; Suudi Arabistan’a 3,8 milyar dolar, İran’a ise 3,05 milyar dolar ihracat gerçekleştirildi.

Gıda ve Tarımsal Ürünlerde 2 Milyar Doların Üzerinde Fazla

Canlı hayvanlar, gıda maddeleri, içecekler ve bitkisel yağlar kalemlerinde söz konusu 10 ülkeye 2 milyar 646 milyon dolar ihracat yapıldığı, buna karşılık 617 milyon dolar ithalat gerçekleştirildiği belirtildi. Bu kalemlerde yaklaşık 2 milyar dolarlık dış ticaret fazlası oluştu.

Bölgede en yüksek gıda ihracatı İran’a 617 milyon dolar, Suudi Arabistan’a 597 milyon dolar, Birleşik Arap Emirlikleri’ne 517 milyon dolar ve Ürdün’e 297 milyon dolar olarak kaydedildi.

Küresel Riskler ve 2026 Öngörüleri

Gürer, Rusya-Ukrayna ve Pakistan-Afganistan çatışmalarının yanı sıra Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek olası gelişmelerin 2026 yılı açısından risk oluşturabileceğini ifade etti. Küresel ticarette silahlı çatışmaların etkisinin artmasının, gıda, enerji ve lojistik alanlarında yeni kırılganlıklar yaratabileceğini belirtti.

Türkiye’nin gıda arz güvenliği açısından planlı üretim ve destek politikalarına ağırlık vermesi gerektiğini vurgulayan Gürer, hububat ve bakliyatta açığın azaltılması, çiftçi ve üreticiye ek destek sağlanması çağrısında bulundu. Gürer, iç üretimde yeterliliğin artırılmasının dış ticaret dengesine de olumlu katkı sağlayacağını ifade etti.

Gürer’in paylaştığı verilere göre, tarım sektörü 2024 yılını 868 milyar 658 milyon TL borçla kapatırken, 2025 sonunda bu rakam 1 trilyon 239 milyar 445 milyon TL’ye yükseldi. Bir yılda borç yükünün 370 milyar TL’den fazla arttığını belirten Gürer, bu artışın üreticiler üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu söyledi.

“Her gün yaklaşık 200 tarla icradan satışta”

Gürer, 26 Şubat 2026 tarihine kadar olan verilere göre her gün yaklaşık 200 tarlanın icra daireleri ve sulh hukuk mahkemeleri tarafından satışa çıkarıldığını kaydetti.

26 Şubat tarihinde icra listelerinde yer alan tarım varlıklarına ilişkin bilgi paylaşan Gürer, 60 traktör, 5 bin 249 tarla, 7 besi damı, 352 bağ ve 24 tarım makinesinin icra yoluyla satışta olduğunu açıkladı.

Borç yükünün somut mülkiyet kaybına dönüştüğünü ifade eden Gürer, çiftçilerin üretim araçlarının ve taşınmazlarının icra yoluyla el değiştirdiğini söyledi.

Destekler ve yasal düzenleme çağrısı

Gürer, 2026 yılı için Tarım Kanunu’nun 21. maddesine göre verilmesi gereken doğrudan desteğin 772 milyar TL olması gerektiğini, ancak açıklanan rakamın 168 milyar TL olduğunu belirtti.

Mazottan ÖTV ve KDV’nin kaldırılması, tarım borçlarının ötelenmesi ve faizlerin silinmesi gerektiğini ifade eden Gürer, haciz işlemlerinin durdurulması çağrısında bulundu.

Tarım sektöründe artan maliyetler ve borç yükü konusunda değerlendirmelerde bulunan Gürer, yerli üretimi artırıcı politikaların geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.

“Biz Tarımın Gelişmesini İstiyoruz”
Gürer, tarımda artan sorunların çözülmemesinin arz açığı yaratabileceğini ve ürün fiyatlarını yükseltebileceğini belirtti. CHP Milletvekili, eleştirilerinin ülkeye zarar vermek için değil, aksine geleceğe katkı sağlamak amacıyla yapıldığını vurguladı. Gürer, üreticilerin daha iyi gelir elde etmesi ve tüketicilerin de uygun fiyatlarla ürüne erişebilmesi gerektiğini ifade etti.

2025, Türkiye Tarımı İçin Zor Bir Yıl Oldu
Gürer, 2025 yılının Türk tarımı açısından en sorunlu dönemlerden biri olduğunu belirtti. 2002 yılı üretiminin altında kalan fasulye, mercimek ve nohut üretimine dikkat çeken Gürer, nüfusun 2002’ye göre 30 milyon arttığını, ancak üretimin gerilediğini söyledi.

• 2024 meyve, içecek ve baharat üretimi: 28 milyon ton
• 2025 meyve, içecek ve baharat üretimi: 19,6 milyon ton
• 2024 tahıl ve diğer bitkisel üretim: 75,5 milyon ton
• 2025 tahıl ve diğer bitkisel üretim: 68,1 milyon ton
• 2024 sebze üretimi: 30,6 milyon ton
• 2025 sebze üretimi: 30,3 milyon ton

Gürer, özellikle bakliyat ve hububatta yaşanan üretim kayıplarının raf fiyatlarına yansıdığını belirtti.

Üretim Kayıpları ve Çiftçi Sorunları
TBMM Komisyon Üyesi, TÜİK verilerini referans göstererek, üretim kayıplarının sahada doğrudan hissedildiğini ifade etti. Gürer, “Bu kadar üretim kaybı varsa çiftçi nasıl sorun yaşamaz?” dedi. Sahadaki gözlemlerini aktararak ahırların kapandığını, sorunların arttığını ve köylerde üreticilerin sıkıntı yaşadığını kaydetti.

Hayvancılıkta Şap Hastalığı ve Kuraklık
CHP’li Gürer, hayvancılıkta şap hastalığı verilerinin açıklanmadığını belirtti. Üreticilerin hayvan kayıplarına dikkat çeken Gürer, zirai don ve kuraklıktan zarar gören çiftçilere yeterli destek verilmediğini vurguladı.

Artan Maliyetler ve Çözüm Önerileri
Gübre, yem, akaryakıt ve diğer girdi maliyetlerinin yükseldiğini ifade eden Gürer, alım fiyatlarının düşük tutulmasının çiftçiyi zor durumda bıraktığını söyledi. Gürer, kısa vadede gübre ve yemde en az %50 sübvansiyon sağlanması, mazotta ÖTV ve KDV’nin kaldırılması ve borçların faizsiz olarak ötelenmesi gibi önlemlerin alınmasını önerdi.

Koyun Projesi ve Tarım Politikaları
2016-2018 yıllarında açıklanan koyun projesinin büyük ölçüde daraldığını belirten Gürer, verilerin doğru okunması ve çözüm üretilmesi gerektiğini vurguladı.

Durmaz, tarım sektöründe üreticilerin artan maliyetler ve borç yükü nedeniyle zorlandığını savundu. Çiftçilerin gübre, mazot ve yem gibi temel girdileri çoğu zaman veresiye temin ettiğini belirten Durmaz, üreticinin finansmana erişimde ve geri ödemede sıkıştığını dile getirdi.

Brent petrol fiyatının 73 dolardan 71 dolara gerilediğini ancak mazot fiyatının bir yıl içinde 47,90 TL’den 62,03 TL’ye çıktığını ifade eden Durmaz, akaryakıt fiyatlarındaki artışın üretim maliyetlerini yükselttiğini ve bunun gıda enflasyonuna yansıdığını kaydetti.

Çiftçi borçlarının 1,23 trilyon lirayı aştığını belirten Durmaz, kamu bankacılığının üretim odaklı bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini söyledi. Ziraat Bankası’nın 2025 yılında 161,5 milyar TL kâr açıkladığını hatırlatan Durmaz, bankanın kuruluş misyonunun üreticiye uygun finansman sağlamak olduğunu vurguladı.

Durmaz, kamu bankalarının önceliğinin tahsilat değil üretimin sürdürülebilirliği olması gerektiğini belirterek, tarım sektöründe maliyetlerin düşürülmesine yönelik politika adımlarının önemine işaret etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, projenin ilk etabında 150 bin küçükbaş hayvanın üreticilere uygun şartlarda verileceğini, her üreticiye 95 dişi ve 5 erkek küçükbaş temin edileceğini açıklamıştı. Ayrıca aylık 15 bin lira bakım ve besleme desteği sağlanacağı, finansman için Ziraat Bankası aracılığıyla faizsiz kredi imkânı sunulacağı, iki yıla kadar geri ödemesiz ve yedi yıla kadar vadeli kredi kullandırılacağı belirtilmişti. Küçükbaş hayvanların bir yıllık sigorta bedelinin de devlet tarafından karşılanacağı duyurulmuştu.

“500 bin hedeften 150 bine geriledik”

Gürer, 2018 yılında kamuoyuna duyurulan ve 500 bin anaç koyun hedefi içeren projeyi hatırlatarak, bugün açıklanan programda üç yılda toplam 150 bin koyun dağıtımının öngörüldüğünü ifade etti. Hedeflerde ciddi bir daralma olduğunu savunan Gürer, hayvancılıkta yapısal sorunların çözülmeden kalıcı başarı sağlanamayacağını dile getirdi.

“1 milyon 37 bin işletmeye karşılık 1.500 destek”

Türkiye’de 1 milyon 37 bin küçükbaş işletmesi bulunduğunu belirten Gürer, yeni projeden yalnızca 1.500 işletmenin yararlanabileceğini ifade etti. Son üç yılda 112 bin işletmenin kapandığını kaydeden Gürer, destek kapsamının sektörün genel ölçeğiyle kıyaslandığında sınırlı kaldığını savundu.

“Küçükbaş varlığı ve üretim geriledi”

Gürer, resmi veriler üzerinden yaptığı değerlendirmede küçükbaş hayvan sayısında ve et üretiminde düşüş yaşandığını belirtti. 2022 yılında 56 milyonun üzerinde olan küçükbaş hayvan varlığının 2023’te gerilediğini ifade eden Gürer, koyun ve keçi eti üretiminde de düşüş olduğunu söyledi. Kurban kesim sayılarında da azalma yaşandığını kaydetti.

“İthalat sürdü”

2021–2025 döneminde küçükbaş ithalatı için 28,7 milyon dolar harcandığını belirten Gürer, ithalatın sona erdiğine yönelik hedeflerin gerçekleşmediğini ileri sürdü.

“Hibe değil, kredi modeli”

Projede hayvanların doğrudan hibe edilmediğini ifade eden Gürer, üreticinin öz kaynağı ya da kredi yoluyla hayvan alacağını, geri ödeme riskinin dikkate alınması gerektiğini söyledi. Hayvan başına aylık 150 lira bakım desteğinin mevcut yem maliyetleri karşısında sınırlı kalabileceğini belirtti.

“Yapısal sorunlar çözülmeli”

Yüksek yem maliyetleri, mera alanlarının daralması, çoban bulma sorunu ve pazarlama güçlüklerinin sektörün temel sorunları olduğunu ifade eden Gürer, kalıcı çözüm için girdi maliyetlerinin düşürülmesi ve alım garantisi mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini savundu.

Gürer ayrıca TÜİK verilerinin de dikkatle incelenmesi gerektiğini belirterek, hayvan varlığına ilişkin farklı kurumların açıkladığı rakamlar arasında uyumsuzluk bulunduğunu ileri sürdü.

Son olarak tarımsal üretimde düşüş yaşandığını ve girdi maliyetlerinin arttığını ifade eden Gürer, gübre ve yemde sübvansiyon artırımı, mazotta vergi indirimi ve çiftçi borçlarının ertelenmesi gibi önerilerde bulundu.

Sarıbal’ın paylaştığı verilere göre Türkiye, 2025 yılında 1 milyon tonun üzerinde pamuk ithalatı gerçekleştirdi ve bu ithalat için 1 milyar 727 milyon dolar ödeme yaptı. AKP döneminde ise lif pamukta yaklaşık 2 milyon 257 bin ton ihracata karşılık 19 milyon 7 bin ton ithalat yapıldığını belirten Sarıbal, aynı dönemde 4 milyar 360 milyon dolarlık ihracata karşılık 34 milyar 157 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirildiğini ifade etti.

Pamuk üretimindeki gerilemeye de dikkat çeken Sarıbal, 2024 yılında 2 milyon 243 bin ton olan kütlü pamuk üretiminin 2025’te 1 milyon 935 bin tona düştüğünü, üretimde yüzde 13,7’lik azalma yaşandığını açıkladı. Üretimdeki düşüşte kuraklık ve tarım politikalarındaki plansızlığın etkili olduğunu belirtti.

Uluslararası Pamuk Danışma Komitesi (ICAC) verilerine atıfta bulunan Sarıbal, 2024-2025 sezonunda dünya genelinde 30 milyon 692 bin hektar alanda 25 milyon 287 bin ton pamuk üretildiğini söyledi. Türkiye’nin 465 bin hektar ekim alanıyla 12’nci, üretimde ise 7’nci sırada yer aldığını aktaran Sarıbal, pamuk ithalatında yaklaşık 1 milyon ton ile 4’üncü sırada bulunulduğunu ifade etti. ICAC’ın 2025-2026 sezonu tahminlerine göre ise Türkiye’de pamuk ekim alanlarının 430 bin hektara, üretimin ise 780 bin tona gerilemesinin beklendiğini belirtti.

Türkiye’nin yıllık pamuk ihtiyacının yaklaşık 1,6 milyon ton olduğunu kaydeden Sarıbal, artan maliyetler ve yetersiz desteklerin üreticiyi pamuktan uzaklaştırdığını söyledi.

Bölgesel üretim kaybı

Kuraklığın özellikle Ege ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde üretimi olumsuz etkilediğini belirten Sarıbal, Aydın, İzmir, Adana ve Şanlıurfa’da üreticilerin ürün değişikliğine yöneldiğini ifade etti. Adana’da pamuk ekim alanının 2018’de 455 bin dönüm iken 2025 itibarıyla 124 bin dönüme gerilediğini, bunun son yedi yılda yüzde 70’in üzerinde daralma anlamına geldiğini söyledi.

Maliyet ve fiyat baskısı

Tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (Tarım-ÜFE) verilerine de değinen Sarıbal, ocak ayında endeksin aylık yüzde 8,46, yıllık yüzde 43,58 arttığını hatırlattı. Pamuk üretim maliyetinin kilogram başına 25–28 lira arasında değiştiğini, hasat döneminde kütlü pamuk fiyatlarının ise 26–31 lira aralığında kaldığını belirtti. Yeni sistemde verilen desteğin kilogram başına yaklaşık 2,20 lira olduğunu kaydeden Sarıbal, borsalar ve ziraat odalarının ortak maliyet çalışmalarına göre kütlü pamuğun kilogram maliyetinin 35,63 TL olduğunu, üreticinin ise ortalama 26 TL civarında satış yaptığını söyledi.

Üretici örgütlerinin payı geriledi

Pamuk üretimindeki istikrarsızlığın bir diğer nedeninin üretici örgütlerinin etkisinin azalması olduğunu belirten Sarıbal, Tariş Pamuk Birliği, Çukobirlik ve Antbirlik’in kamu desteğinin yetersizliği nedeniyle piyasadaki payının düştüğünü ifade etti. Bu birliklerin kütlü pamuk alımlarındaki payının 1998/99 sezonunda yüzde 25 iken 2024/25 sezonunda yüzde 3,5’e gerilediğini aktardı.

Sarıbal, üreticiyi destekleyecek fiyat ve destekleme politikaları hayata geçirilmediği takdirde Türkiye’nin hem pamukta hem de tekstil sanayisinde dışa bağımlılığının artabileceğini belirtti.

Barajlardan bırakılan suların ekili ve dikili tarım alanlarına dolduğunu söyleyen Barut, evler ve hayvan barınaklarının da zarar gördüğünü vurguladı. Özellikle Seyhan ve Ceyhan Nehri havzalarında yaşayan yurttaşların büyük mağduriyet yaşadığını kaydetti.

“BU TABLO PLANSIZLIĞIN SONUCUDUR”

TBMM Genel Kurulu’nda konuya ilişkin söz alan Barut, yaşanan felaketin öngörü eksikliği ve yetersiz altyapı yatırımlarından kaynaklandığını dile getirdi. Barut, gerekli önlemler zamanında alınmış olsaydı bu ölçekte bir yıkımın yaşanmayacağını savundu.

AFET BÖLGESİ VE KALICI ÇÖZÜM ÇAĞRISI

Felaketin ardından yaraların hızla sarılması gerektiğini belirten Barut, zarar gören bölgelerin afet bölgesi ilan edilmesini istedi. Tarım alanları ve yaşam alanları zarar gören yurttaşlara destek sağlanması gerektiğini vurgulayan Barut, iklim krizi kaynaklı afetlere karşı uzun vadeli ve kalıcı projelerin hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.

Barut, sel, taşkın ve kuraklık risklerine karşı tarım altyapısının güçlendirilmesi ve bölgesel önlem planlarının uygulanmasının zorunlu olduğunu ifade etti.

Akaryakıt fiyatlarındaki artışın, iğneden ipliğe tüm ürün ve hizmetlerde zam baskısı oluşturduğunu ifade eden Gürer, enflasyonun altında yapılan ücret artışlarının kısa sürede geri alındığını savundu. Gürer’e göre emekliler, asgari ücretliler, çiftçiler, esnaf ve sabit gelirli tüm kesimler bu artışlardan olumsuz etkileniyor.

Tarımda Mazot Yükü Artıyor

Tarım sektöründe mazotun temel girdi olduğuna dikkat çeken Gürer, 100 dönüm araziyi süren bir çiftçinin ortalama 300 litre mazot kullandığını belirtti. Gürer, “1 Ocak’ta 16 bin 275 lira ödenen mazot için bugün 18 bin 45 lira ödeniyor. Daha ekim başlamadan 1.770 liralık ek maliyet oluştu” dedi.

Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’nin başladığı dönemde mazotun litre fiyatının 5,32 lira olduğunu hatırlatan Gürer, bugün bu rakamın 60 liranın üzerine çıktığını söyledi.

Nakliye ve Ulaşımda Zincirleme Etki

Gürer, nakliye sektöründe de ciddi maliyet artışları yaşandığını belirterek, 600 litrelik bir TIR deposunun dolum maliyetinin iki ayda 3.540 lira arttığını ifade etti. Bu artışın taşınan her ürünün fiyatına yansıdığını vurgulayan Gürer, “Nakliyeci kontağı çevirse zarar ediyor, çevirmese iş yapamıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Şehirlerarası ulaşım maliyetlerindeki artışın da vatandaşın hareket kabiliyetini sınırladığını belirten Gürer, otobüs bileti fiyatlarındaki yükselişin özellikle emekli ve öğrenciler için seyahati zorlaştırdığını kaydetti.

“Akaryakıt Zamları Enflasyonu Besliyor”

Akaryakıt fiyatlarının enflasyonun ana unsurlarından biri olduğunu savunan Gürer, “Mazota gelen her zam, gıdadan ulaşıma kadar tüm alanlarda fiyat artışı olarak geri dönüyor. Bu bir zincir ve bedelini halk ödüyor” ifadelerini kullandı.

Tarımın günü kurtarmaya yönelik açıklamalar, vitrin projeleri ve kampanya anlayışıyla yönetilemeyeceğini ifade eden Sarıbal, tarım politikalarının istikrar, planlama ve kamucu bir yaklaşım gerektirdiğini vurguladı. Türkiye’de uzun yıllardır bu anlayıştan uzaklaşıldığını savunan Sarıbal, geçim sıkıntısı yaşayan milyonlarca yurttaşa gerçek çözümler sunulmadığını dile getirdi. “Kırsalda bereket, küçükbaşa destek” başlığıyla sunulan projelerin, tarımın yapısal sorunlarını çözmekten uzak olduğunu söyledi.

13,5 milyar dolar ithalata gitti

Et fiyatlarına dikkat çeken Sarıbal, bugüne kadar çok sayıda strateji belgesi ve proje açıklandığını ancak somut bir sonuç alınamadığını belirtti. Buna rağmen 13,5 milyar doların canlı hayvan ve kırmızı et ithalatına harcandığını ifade eden Sarıbal, “Sonuç değişmedi. Et fiyatları düşmedi, dar gelirli yurttaş sofraya et koyamaz hale geldi” dedi.

Türkiye’de 1 kilogram dana etinin 21,5 dolar olduğunu, komşu ülkelerde ise bu fiyatın 9–15 dolar bandında seyrettiğini kaydeden Sarıbal, bu tablonun hayvancılık politikalarının başarısızlığını gösterdiğini savundu. TÜİK’in tarım dış ticareti verilerine göre 2003–2025 yılları arasında tarımda dış ticaret açığının 58 milyar TL’ye ulaştığını hatırlattı.

“Tarım Kanunu uygulanmıyor”

Tarım Kanunu’na göre tarımsal desteklerin milli gelirin yüzde 1’i olması gerektiğini belirten Sarıbal, çiftçiye verilen desteğin yüzde 0,22 seviyesinde kaldığını söyledi. Bu nedenle çiftçinin 2007–2026 döneminde biriken alacağının 1 trilyon 977 milyar TL’ye ulaştığını ifade etti.

Yem maliyetlerinin üreticinin belini büktüğünü vurgulayan Sarıbal, 2020 yılında tonu 1.500 TL olan yemin 2025’te 6.500 TL’ye yaklaştığını belirtti. Soya ve mısırda dışa bağımlılığın maliyetleri artırdığını kaydeden Sarıbal, yem üretiminde kullanılan bazı ürünlerde KDV istisnasının kaldırılmasının da fiyatları yukarı çektiğini söyledi.

Çiftçi borcu artıyor

Sarıbal, çiftçilerin bankalara olan toplam borcunun 1 trilyon 239 milyar TL’ye ulaştığını, takibe alınan tarım kredilerinin ise bir yılda 3,6 milyar TL’den 14,8 milyar TL’ye çıktığını aktardı. Ziraat Bankası tarafından açıklanan faizsiz kredi vaadine de değinen Sarıbal, geçmiş uygulamalar nedeniyle bu açıklamaların güvenilirliğinin sorgulandığını ifade etti.

“Çözüm kamucu tarım politikası”

Hayvancılık sektörünün şap hastalığı nedeniyle ağır bir ekonomik kayıp yaşadığını belirten Sarıbal, yıllık zararın 162 milyar TL olarak öngörüldüğünü söyledi. Hayvansal üretimde maliyetlerin yaklaşık yüzde 70’inin yemden oluştuğunu, süt-yem paritesinin 1,5’in altına düştüğünü kaydetti.

Sığır, manda ve keçi varlığının 2020 seviyelerinin altına indiğini, işletmelerin kapandığını ve üreticinin sektörden çekildiğini dile getiren Sarıbal, çözümün ithalat ve borçlanma değil, yerli üretimi güçlendiren kamucu tarım politikaları olduğunu vurguladı. Yerli yem hammaddesi üretiminin artırılması, meraların ıslah edilmesi ve desteklerin zamanında ödenmesi gerektiğini belirterek, Et ve Süt Kurumu’nun piyasada dengeleyici bir araç olarak etkin biçimde kullanılması çağrısında bulundu.

“Olan Yine Çiftçiye Oldu”

Taşkından etkilenen Seyhan Nehri’nin her iki yakasında üreticilerle bir araya gelen Ayhan Barut, çiftçilerin art arda yaşanan afetlerle karşı karşıya kaldığını belirtti. Barut, “Dolu oldu, çiftçiyi vurdu; zirai don oldu, yine çiftçiyi vurdu. Şimdi de aşırı yağışların ardından barajlardan bırakılan su ekili ve dikili alanlara doldu. Narenciye bahçeleri, buğday tarlaları, evler ve ahırlar su altında kaldı. Bu durumun faturasını yine vatandaşlar ve özellikle çiftçilerimiz ödüyor” dedi.

Afet Bölgesi Çağrısı

Kuraklık, zirai don, dolu ve aşırı sıcakların ardından taşkın felaketinin üreticilerin yükünü daha da artırdığını vurgulayan Barut, zarar tespit çalışmalarının gecikmeden yapılması gerektiğini ifade etti. Barut, “Bu suyun her damlası çok kıymetliydi. Öngörü ve planlama olsaydı, kuraklık dönemlerinde değerlendirilirdi. Ancak plansızlık nedeniyle su denize akıtılırken etrafındaki her şeyi tahrip etti” diye konuştu.

Bölgenin derhal afet bölgesi ilan edilmesi gerektiğini belirten Barut, evi, ahırı, tarım arazisi ve ekipmanları zarar gören üreticilerin mağduriyetlerinin hızla giderilmesini istedi. “Çiftçilerin ve vatandaşların zararları tespit edilmeli ve gecikmeden karşılanmalıdır” çağrısında bulundu.

Üreticiler Sorumluların Hesap Vermesini İstiyor

Taşkından etkilenen köylüler ve üreticiler de yaşadıkları mağduriyetleri dile getirerek, zararların karşılanmasının yanı sıra sorumluların tespit edilmesini ve gerekli idari işlemlerin yapılmasını talep etti.

Gürer, iktidarın enflasyonun düştüğü yönündeki açıklamalarına karşın TÜİK’in kendi verilerinin tarımda ciddi bir maliyet baskısına işaret ettiğini belirterek, üretimde yaşanan artışların kısa sürede tüketici fiyatlarına zam olarak yansıdığını söyledi.

Üretici enflasyonu son yedi ayın zirvesinde

TÜİK verilerine göre Tarım-ÜFE’nin Ocak 2026’da aylık yüzde 8,46 artarak son yedi ayın en yüksek seviyesine çıktığını hatırlatan Gürer, bu artışın önümüzdeki aylarda market raflarına yeni zamlar olarak yansıyacağını ifade etti.

Meyvede yıllık fiyat artışının yüzde 109’u aştığını, sebzede ise yalnızca bir ayda yüzde 30,43 oranında artış yaşandığını belirten Gürer, bu tablonun dar gelirli kesimin gıdaya erişimini zorlaştırdığını dile getirdi.

Tarımsal girdi maliyetlerinde sert yükseliş

Tarım-GFE verilerine de dikkat çeken Gürer, Aralık 2025 itibarıyla endeksin yıllık yüzde 33,15 arttığını belirtti. Tarımda kullanılan mal ve hizmetlerde yıllık artış yüzde 34,48 olurken, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerde artış oranı yüzde 25,56 olarak gerçekleşti.

Alt kalemlerdeki artışlara işaret eden Gürer, veteriner harcamalarının yüzde 72,78, gübre ve toprak geliştiricilerin yüzde 44,95, tohum ve dikim materyalinin yüzde 38,98, hayvan yeminin ise yüzde 34,37 oranında yükseldiğini kaydetti. Gürer, bu verilerin çiftçinin üretime başlarken karşılaştığı maliyet baskısını açıkça ortaya koyduğunu söyledi.

“Tarlada maliyet artıyor, sofrada fiyat katlanıyor”

Üretim aşamasında yaşanan maliyet artışlarının nakliye, komisyon ve perakende kâr marjlarıyla birlikte tüketiciye çok daha yüksek oranlarda yansıdığını belirten Gürer, bu süreçte hem üreticinin hem de tüketicinin kaybettiğini ifade etti.

Meyve fiyatlarındaki yıllık artış nedeniyle geçen yıl 200 liraya dolan bir meyve sepetinin bugün yaklaşık 400 liraya çıktığını belirten Gürer, bu durumun temel gıda ürünlerinde alım gücünün ciddi biçimde gerilediğini gösterdiğini söyledi.

Emekli gelirleri ve ikramiye eleştirisi

Sebze grubunda bir ayda yaşanan yüzde 30’luk artışın emeklilerin alım gücünü daha da zayıflattığını ifade eden Gürer, bayram ikramiyelerinin pazara yansımadan eridiğini savundu. Gürer, ikramiyenin en az asgari ücret seviyesine çıkarılmaması halinde sembolik bir ödeme olmaktan öteye geçmeyeceğini dile getirdi.

“Sorun seyredilerek çözülmez”

Tarımın stratejik bir sektör olduğunu vurgulayan Gürer, girdi maliyetleri kontrol altına alınmadan gıda fiyatlarının düşmesinin mümkün olmadığını belirtti. Gürer, üretici desteklerinin ekim öncesinde başlaması ve etkin piyasa denetiminin sağlanması gerektiğini ifade ederek, mevcut politikaların hem tarladaki maliyet baskısını hem de mutfaktaki fiyat artışını derinleştirdiğini söyledi.

Teklife göre, Çiftçi Kayıt Sistemi’ne (ÇKS) en az 10 yıl kayıtlı olan ve tarımsal faaliyeti nedeniyle tarım Bağ-Kur (4/1-b) kapsamında emekli olan çiftçiler, emeklilik tarihinden itibaren 5 yıl içinde ve bir defaya mahsus olmak üzere 87.03 GTİP kapsamındaki taşıtları ÖTV’siz olarak ilk kez edinebilecek.

Devir yasağı ve istisnai durumlar

Kanun teklifinde, ÖTV istisnasından yararlanılarak alınan araçların 5 yıl süreyle devredilemeyeceği hükme bağlandı. Bu süre dolmadan satış veya benzeri tasarruflarda bulunulması halinde, zamanında alınmayan vergi ve buna bağlı fer’ilerin tahsil edilmesi öngörülüyor.

Deprem, sel, yangın veya kaza gibi nedenlerle aracın kullanılamaz hale gelerek hurdaya ayrılması durumunda ise, aynı şartlar altında bir defaya mahsus olmak üzere yeniden ÖTV istisnası kapsamında araç alınabilmesi düzenleniyor. Uygulamanın usul ve esaslarının Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmesi planlanıyor.

“Kırsalda araç çoğu zaman lüks değil, ihtiyaç”

Teklifin gerekçesinde, çiftçilerin kuraklık, sel, don, hastalık, artan maliyetler ve fiyat belirsizliği gibi çok yönlü risklere rağmen üretimi sürdürdüğü vurgulandı. Kırsal bölgelerde aracın hastaneye erişim, pazara ve kooperatiflere ulaşım açısından temel bir ihtiyaç olduğu ifade edildi.

Teklife ilişkin değerlendirmede bulunan Kadim Durmaz, emekli çiftçilerin sabit gelirle yaşamlarını sürdürmeye çalıştığını belirterek, kırsalda ulaşımın önemli bir maliyet kalemi olduğunu dile getirdi. Durmaz, düzenlemenin emekli çiftçilerin günlük yaşamını kolaylaştırmayı amaçlayan hedefli bir sosyal destek mekanizması olduğunu ifade etti.

Kapsam “dar ve hedefli” olarak tanımlandı

Kanun teklifinde, ÖTV muafiyetinin yalnızca ÇKS kaydı ve tarım Bağ-Kur emekliliği şartlarını taşıyan çiftçilerle sınırlandırıldığı, tek seferlik hak tanındığı ve kullanım için 5 yıllık süre öngörüldüğü belirtildi. Bu yönüyle düzenlemenin, bütçe etkisi sınırlı, dar ve hedefli bir destek olarak uygulanması amaçlanıyor.

Basın toplantısında İç Anadolu’nun farklı illerinden gelen mektuplardan örnekler aktaran Gürer, özellikle domates üreticilerinin yaşadığı ekonomik sıkıntılara dikkat çekti. Üreticilerin üç yıldır artan girdi maliyetlerine karşın ürün fiyatlarının maliyetleri karşılamadığını ifade eden Gürer, bazı üreticilerin borç nedeniyle ciddi bir çıkmazla karşı karşıya kaldığını belirtti.

Zirai don ve kuraklık nedeniyle çiftçilerin borç yükünün arttığını hatırlatan Gürer, bu kapsamda çiftçi borçlarının ertelenmesi ve faizlerin silinmesine yönelik kanun teklifini daha önce Meclis gündemine taşıdıklarını anımsattı.

Hayvancılık sektöründen gelen mektuplara da değinen Gürer, yem fiyatlarının bir yılda yaklaşık yüzde 100 arttığını, buna karşın kesim fiyatlarının maliyetleri karşılamadığını ifade etti. Besicilerin satışta zorlandığını ve gelirlerinin hızla düştüğünü belirten Gürer, Et ve Süt Kurumu’nun 200 baş altındaki işletmelere yönelik kesim uygulamalarının küçük üreticiler için dezavantaj yarattığını söyledi.

Sulama birlikleri ve gölet işletmelerine ilişkin düzenlemelere de dikkat çeken Gürer, bu yapıların yerel yönetimler, sulama kooperatifleri ve üretici temsilcileriyle birlikte yönetilmesi gerektiğini dile getirdi. Niğde Bor’daki Akkaya Barajı’nda yaşanan kirlilik sorununa da değinen Gürer, riskin devam ettiğini vurguladı.

Kanatlı et ihracatının durdurulmasına yönelik kararı da değerlendiren Gürer, bu tür ani kararların iç piyasada fiyatları düşürmediğini, aksine Türkiye’nin dış pazarlardaki payını rakip ülkelere kaptırma riskini artırdığını söyledi. Kanatlı sektördeki fiyat artışlarının temel nedeninin yem maliyetleri olduğunu ifade eden Gürer, özellikle mısır ve soya gibi ürünlerde dışa bağımlılığın maliyetleri yükselttiğini belirtti.

Gürer, konuşmasının sonunda üretici ve tüketicinin ortak talebinin fiyat artışı değil, girdi maliyetlerinin düşürülmesi olduğunu vurgulayarak, planlı, öngörülebilir ve kamucu tarım politikalarına ihtiyaç olduğunu söyledi.

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Niğde’nin Yeşilgölcük kasabasında süt inekçiliği yapan üretici Bülent Özden’i ziyaret ederek hayvancılık sektörünün mevcut durumunu yerinde inceledi. Ziyarette artan yem fiyatları, hayvan hastalıkları nedeniyle yaşanan kayıplar ve süt fiyatlarının maliyetleri karşılamaması gündeme geldi.

“50 Kiloluk Süt Yemi 900 Liraya Dayandı”

Süt inekçiliğinin yüksek girdi maliyetleri altında zorlandığını belirten Gürer, süt yeminin 50 kiloluk torbasının 900 liraya yaklaştığını söyledi. Hayvanların yıl boyunca kapalı sistemde beslenmek zorunda kaldığını ifade eden Gürer, yem maliyetlerindeki artışın hayvancılığı sürdürülemez hale getirdiğini dile getirdi.

Şap hastalığı döneminde yaşanan hayvan ve buzağı kayıplarının sektörü daha da zayıflattığını vurgulayan Gürer, yerli hayvancılığın desteklenmesi gerektiğini belirterek, ithalata dayalı politikalar yerine üreticiyi güçlendiren çözümler çağrısında bulundu.

“100 Hayvanım Vardı, 70’e Düştüm”

Yaklaşık 20 yıldır hayvancılık yaptığını belirten üretici Bülent Özden ise artan maliyetler nedeniyle ciddi bir küçülme yaşadıklarını ifade etti. Özden, şap hastalığı ve yüksek girdi fiyatları nedeniyle hayvan sayısının 100’den 70’e düştüğünü, süt veriminde azalma yaşandığını söyledi.

Yem, veteriner ve enerji giderlerinin üreticiyi borç sarmalına ittiğini dile getiren Özden, sütün litre fiyatının bölgede Ulusal Süt Konseyinin açıkladığı fiyatın altında uygulandığını belirtti.

Süt Fiyatı ile Maliyet Arasında Dengesizlik

Ulusal Süt Konseyinin belirlediği 22 lira 22 kuruşluk fiyatın bölgede 20,5 lira olarak uygulandığını aktaran Özden, üreticilerin çoğunlukla aracılar üzerinden satış yapmak zorunda kaldığını ifade etti. Artan maliyetler nedeniyle hayvan kesimine de yöneldiklerini belirten Özden, mevcut tablonun sürdürülebilir olmadığını söyledi.

“Hayvancılık Alarm Veriyor”

Ömer Fethi Gürer, yem maliyetleri ile süt fiyatı arasındaki dengesizlik giderilmediği sürece üreticinin sektörden çekilmeye devam edeceğini vurguladı. Gürer, hayvan hastalıklarının önlenmesi, buzağı ölümlerinin azaltılması, yem ve ahır giderlerinin sübvanse edilmesi gerektiğini belirterek kalıcı ve gerçekçi tarım politikaları çağrısında bulundu.

Sarıbal, mevzuatta mutlak koruma ve kontrollü kullanım alanları tanımlanmış olmasına rağmen, uygulamada bu statülerin yapılaşmanın önünü açtığını ifade etti. İznik Gölü’nü kapsayan 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planlarının iptal edildiğini hatırlatan Sarıbal, yerine bütüncül ve bağlayıcı bir koruma planının hâlâ yürürlüğe konulmadığını söyledi.

Su Seviyesi Kritik Eşiğin Altına Düştü

Milletvekili Sarıbal, 16 Şubat 2026 itibarıyla İznik Gölü’nün yaklaşık 200 metre çekildiğini ve yaz ayları gelmeden su seviyesinin kritik düzeylere gerilediğini aktardı. DSİ verilerine göre 2021–2024 döneminde göl seviyesinde 30–40 santimetrelik düşüş yaşandığını belirten Sarıbal, 2022’de yüzde 16, 2023’te yüzde 40 ve 2024’te yüzde 30 oranında su kaybı kaydedildiğini söyledi.

Uydu ölçümlerinin de bu durumu doğruladığını ifade eden Sarıbal, 30 Eylül 2025 itibarıyla göl seviyesinin 81,95 metreye düştüğünü, bunun güvenli işletme kotu olarak kabul edilen 83,30 metrenin 1,35 metre altında olduğunu kaydetti. 2013 yılına kıyasla yaklaşık 232 milyon metreküplük su kaybına dikkat çeken Sarıbal, sorunun yapısal ve kalıcı olduğunun altını çizdi.

Tarım Kısıtlanıyor, Sanayi Denetimsiz

18 Kasım 2025’te İl Kuraklık Kriz Merkezi toplantısında tarımsal sulamanın kısıtlanacağının açıklandığını anımsatan Sarıbal, buna karşın sanayi tesislerinin su kullanımına ilişkin şeffaf ve bütüncül bir değerlendirme yapılmadığını söyledi. Sanayi, madencilik ve yapılaşmanın göl üzerindeki etkilerinin kamuoyundan gizlendiğini ifade etti.

Haziran 2025’te yayımlanan bağımsız bir araştırmaya da değinen Sarıbal, 1990–2018 döneminde havzada ulaşım ve madencilik alanlarının sıfırdan 730 hektara, ticari ve sanayi alanlarının ise yüzde 461 artarak 130 hektardan 730 hektara çıktığını belirtti. Aynı dönemde tarım alanlarının yalnızca yüzde 7 oranında arttığını aktardı.

Acil ve Bilimsel Koruma Planı Çağrısı

Sarıbal, tarımın kısıtlandığı bir ortamda sanayi kullanımının aynı ölçüde sınırlandırılmamasının kabul edilemez olduğunu vurgulayarak, İznik Gölü için bilimsel verilere dayalı, bağlayıcı ve kamu yararını esas alan acil bir koruma planının hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.

“Anayasa ve mevcut yasalara aykırı”

CHP Grubu adına kürsüye çıkan Barut, yasa teklifinin hazırlanma sürecinde ortak aklın ve bilimsel yaklaşımın dışlandığını savundu. Barut, Anayasa ve mevcut çevre mevzuatının yok sayıldığını belirterek, teklifin koruma altındaki alanlarda ciddi riskler barındırdığını dile getirdi.

“Koruma alanları talana açılıyor”

Teklifin milli parklar, tabiat parkları ve doğal yaşam alanlarını hedef aldığını ifade eden Barut, komisyon aşamasında dile getirdikleri itirazların dikkate alınmadığını söyledi. Barut, doğal alanların uzun süreli tahsislerle turizm, enerji ve altyapı yatırımlarına açılmasının ekolojik dengeyi bozacağı uyarısında bulundu.

“Yanlışın hesabı sorulur”

Teklifin, kamu yararı gerekçesiyle doğal alanlarda yapılaşmanın önünü açtığını savunan Barut, bu yaklaşımın üretim alanlarını, su kaynaklarını ve biyolojik çeşitliliği tehdit ettiğini belirtti. Barut, korunan alanların özel işletmelere devredilmesini ve denetim yetkisinin daraltılmasını eleştirdi.

Ortak akıl ve bilim çağrısı

Konuşmasının sonunda doğa koruma politikalarında bilimsel veriler, güçlü mevzuat ve toplumsal katılımın önemine dikkat çeken Barut, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün personel ve teknik kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Barut, iktidarı yasa teklifini geri çekmeye ve ortak akılla yeniden düzenlemeye çağırdı.

“Hayvancılık her geçen gün sorunlu hâle geliyor”

Üreticilerin yem, ahır ve veterinerlik giderleri karşısında ayakta kalmakta zorlandığını belirten Gürer, 2010 yılından bu yana sürdürülen ithalat politikalarının sektörde kalıcı çözüm üretmediğini ifade etti. Gürer, ithalatın her yıl arttığını ve yerli üreticinin sektörden çekildiğini söyledi.

2025’te 739 bin baş hayvan ithalatı

Gürer, 2025 yılında toplam 739 bin 706 baş hayvan ithal edildiğini belirterek, bu ithalat için 1 milyar 191 milyon lira ödendiğini açıkladı. İthal edilen hayvanların yüzde 92’sinin kesimlik olduğunu vurgulayan Gürer, bu yaklaşımın sürdürülebilir hayvancılık açısından çözüm üretmediğini dile getirdi.

“Daha az hayvan, daha fazla ödeme”

2018 ve 2025 yıllarını karşılaştıran Gürer, daha az sayıda hayvan ithal edilmesine rağmen daha fazla ödeme yapıldığını söyledi. Birim maliyetlerin 2019’da 976 dolar seviyesindeyken 2024 yılında 1.889 dolara yükseldiğini ifade eden Gürer, ithalatın maliyetleri artırdığı görüşünü paylaştı.

Verilere ilişkin eleştiriler

Resmî hayvan varlığı verilerinde çelişkiler olduğunu savunan Gürer, Cumhurbaşkanlığı Programı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile uluslararası kuruluşların verileri arasında milyonlarca başlık fark bulunduğunu öne sürdü. Gürer, bu durumun kamuoyunun sağlıklı bilgilendirilmesini zorlaştırdığını belirtti.

112 bin işletme sektörden çekildi

Son üç yılda 112 binin üzerinde işletmenin hayvancılığı bıraktığını ifade eden Gürer, küçük aile işletmelerinin sektörden hızla çekildiğini söyledi. Gürer, bu tablonun kırsal üretim açısından ciddi riskler barındırdığını dile getirdi.

Çözüm önerisi: Yerli üretim

Gürer, çözümün ithalat yerine yerli üretimi desteklemekten geçtiğini vurguladı. Mera hayvancılığının geliştirilmesi, gençlerin sektöre yönlendirilmesi ve yem maliyetlerinin düşürülmesi gerektiğini ifade eden Gürer, mevcut politikaların sürmesi hâlinde hayvancılığın daha da zayıflayacağını söyledi.

Tarım sektörünün son yıllarda artan girdi maliyetleri, finansmana erişim sorunları, yetersiz gelir düzeyi ve kırsal nüfusun yaşlanması gibi yapısal problemlerle karşı karşıya olduğunu ifade eden Gürer, genç nüfusun tarımdan uzaklaşmasının gıda arz güvenliği açısından risk oluşturduğunu vurguladı.

Gençlerin tarımı bir geçim kapısı olarak göremediğini belirten Gürer, araziye erişim güçlüğü, yüksek kredi maliyetleri ve sosyal güvenlik primlerinin genç üreticiler üzerinde ciddi bir yük oluşturduğunu dile getirdi. Mevcut destek mekanizmalarının ise kısa vadeli ve üretimle bağının zayıf olduğunu savundu.

Sunulan kanun teklifiyle, genç çiftçilerin fiilen üretime katılımını esas alan bir destek modelinin hayata geçirilmesinin amaçlandığını kaydeden Gürer, desteklerin üretim süresiyle doğrudan bağlantılı olması gerektiğini ifade etti. Teklifte, kamuya ait tarıma elverişli arazilerin genç çiftçilere bedelsiz kullanım hakkı ile tahsis edilmesi öngörülüyor.

Finansman sorununa yönelik olarak, genç çiftçilere bitkisel üretimden hayvancılığa, seracılıktan su ürünleri yetiştiriciliğine kadar geniş bir alanda faizsiz kredi imkânı sağlanması planlanıyor. Ayrıca sosyal güvenlik ve tarım sigortası primlerinin tamamının ya da bir kısmının devlet tarafından karşılanması da teklif kapsamında yer alıyor.

Kanun teklifinde denetim ve izleme mekanizmalarına da yer verildiğini belirten Gürer, desteklerin yalnızca üretimi fiilen ve sürekli yapan genç çiftçilere verileceğini, üretimin sona ermesi halinde desteklerin kesileceğini ifade etti. Gürer, bu yaklaşımın kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlayacağını söyledi.

Genç nüfusun tarım sektörüne kazandırılmasının gıda arz güvenliği açısından zorunlu olduğunu vurgulayan Gürer, teklifin yalnızca çiftçileri değil, tüm toplumu ilgilendirdiğini dile getirdi.

Aygun, sözleşmeye göre 2026 yılında toplam 500 bin baş besilik sığır ithal edileceğini, ithal hayvanların satış fiyatının Et ve Süt Kurumu (ESK) tarafından belirleneceğini ifade etti. Dağılımda, ahır kapasitesi 200 baş ve üzeri olan işletmelere 392 bin baş, 200 başın altında kapasiteye sahip işletmelere ise 108 bin baş ithalat izni verileceğini aktardı.

Küçük ölçekli işletmelere getirilen koşullara dikkat çeken Aygun, bu işletmelerin ithal ettikleri hayvanları dört ay besledikten sonra, ESK’nın anlaşmalı kesimhanelerinde kestirerek karkas etleri Kurum’a satmak zorunda olduğunu belirtti. Aksi durumda, ithalat bedelinin yüzde 60’ı oranındaki tutarın vergi dairesi tarafından tahsil edileceğini, teminatların ise irat kaydedileceğini dile getirdi.

Aygun, 200 başın altında kapasiteye sahip işletmeler için banka teminat mektubu ve puanlama sistemi uygulanırken, büyük işletmeler için bu şartların aranmadığını vurguladı. Puanlama sisteminde işletmenin açılış tarihi, ÇKS kayıtlarına göre yem bitkisi ekili alan büyüklüğü, buzağı desteği alınan hayvan sayısı ve önceki yıl kesime gönderilen hayvan sayısının dikkate alındığını kaydetti.

Düzenlemeyi eleştiren Aygun, sözleşmenin küçük üreticiyi zor durumda bıraktığını savunarak, hayvancılık politikalarında adalet ve eşitlik ilkesinin gözetilmesi gerektiğini ifade etti.

Gürer’in paylaştığı verilere göre, 2025 yılı 1 milyar 191 milyon dolarlık ithalat faturasıyla, 2018’deki 1 milyar 692 milyon dolarlık rekorun ardından Türkiye tarihinin en yüksek ikinci canlı hayvan ithalat yılı oldu. 2023 ve 2017 yıllarındaki ithalat tutarlarının da bu seviyenin altında kaldığını belirten Gürer, ithalatın geçici bir çözüm olmaktan çıkıp kalıcı bir bağımlılığa dönüştüğünü ifade etti.

İthal edilen hayvan sayısındaki düşüşe rağmen maliyetlerin arttığına dikkat çeken Gürer, 2018 yılında 1 milyon 460 bin baş hayvan ithal edilirken, 2025’te bu sayının 739 bin 706 başa gerilediğini söyledi. Buna karşın hayvan başına düşen ithalat maliyetinin son altı yılda yüzde 65’in üzerinde arttığını vurguladı.

2025 yılında ithal edilen hayvanların yaklaşık yüzde 88’inin damızlık dışı, yani besilik ve kesimlik hayvanlardan oluştuğunu kaydeden Gürer, bu durumun sürü varlığını artırmadığını ve üretim sorununu çözmediğini belirtti. Canlı ağırlık bazında ithalatın azalmasına rağmen ödenen dövizin aynı seviyelerde kalmasının, Türkiye’nin pazarlık gücünü zayıflattığını ifade etti.

Gürer, ithalat merkezli politikaların hayvancılığı güçlendirmediğini savunarak, çözümün yerli üreticinin desteklenmesi, yem maliyetlerinin düşürülmesi ve hayvan hastalıklarıyla etkin mücadeleden geçtiğini söyledi. Aksi halde hem üreticinin hem de tüketicinin sorun yaşamaya devam edeceğini dile getirdi.

Sarıbal, dünya genelinde gıda fiyatlarının son bir yılda yüzde 0,6 gerilerken Türkiye’de artış oranının yüzde 31,6’ya ulaştığını ifade etti. Bu tablonun çiftçiyi üretimden koparan, ithalatı çözüm olarak sunan ve tarımı şirketlere teslim eden politikaların sonucu olduğunu savunan Sarıbal, “Gıda artık tarladan sofraya değil, limandan sofraya geliyor. Ortada gıda güvenliği değil, açık bir gıda bağımlılığı var” dedi.

Hasat dönemlerinde ucuz ithal ürünlerin piyasaya sürülmesiyle yerli üreticinin fiyatlarının baskılandığını söyleyen Sarıbal, çiftçi zarar ederken ithalatçı büyük şirketlerin yüksek kârlar elde ettiğini dile getirdi. Devlet politikalarının fiilen şirketler tarafından yönlendirildiğini savunan Sarıbal, bunun küçük üreticiden büyük şirketlere kaynak aktarımı anlamına geldiğini ifade etti.

KİT’LER ÖZELLEŞTİRİLDİ, KAMU TASFİYE EDİLDİ

Tarımsal üretimde en yakıcı sorunun artan girdi maliyetleri olduğunu belirten Sarıbal, tohum, gübre ve ilaç piyasalarında kamunun tasfiye edildiğini söyledi. KİT’lerin özelleştirilmesinin ardından piyasanın yabancı sermayeli tekelci şirketlerin kontrolüne geçtiğini vurgulayan Sarıbal, fiyatların şirketler ve döviz kuru tarafından belirlendiğini ifade etti.

Özellikle fındık ve tütün piyasalarında yabancı tekellerin belirleyici olduğunu kaydeden Sarıbal, üreticilere maliyetin altında veya başa baş fiyatların dayatıldığını söyledi. Hayvancılık politikalarının da dışa bağımlılığı artırdığını dile getiren Sarıbal, karma yem üretiminde ithalat oranının yüzde 50’nin üzerine çıktığını belirtti.

FINDIK İHRACATINDA KAYIP

Sarıbal’ın paylaştığı verilere göre, 2025 yılında hububat, bakliyat, yağlı tohum ve bitkisel yağ ithalatı bir önceki yıla göre yüzde 21 artarak 9,2 milyar dolara yükseldi. Aynı yıl 239 bin ton iç fındık ihracatıyla 2 milyar 255 milyon dolar gelir elde edildiğini belirten Sarıbal, fındık ihracatının miktar bazında yüzde 26,2, değer bazında ise yüzde 14,4 gerilediğini söyledi.

Mevcut politikalarla fındık ihracatının sürdürülebilir olmadığını ifade eden Sarıbal, 2026 yılı için kapsamlı yeni tarım ve ticaret politikalarının hayata geçirilmesi gerektiğini dile getirdi.

AYÇİÇEĞİ YAĞI İHRACATI ARTTI

İhracatta ikinci sırayı ayçiçeği yağının aldığını belirten Sarıbal, bu kalemde ihracatın yüzde 21 artarak 1 milyar 76 milyon dolara yükseldiğini söyledi. Mandalina ihracatının ise yüzde 107 artışla 892 milyon dolara ulaştığını ifade etti. Buna karşın buğday unu ihracatının çeşitli küresel ve bölgesel gelişmeler nedeniyle gerilediğini kaydetti.

İTHALATTA REKOR VE YOĞUNLAŞMA

2025 yılında hububat ithalatının 10,4 milyon tona çıktığını belirten Sarıbal, bakliyat ve yağlı tohum ithalatında da dikkat çekici artışlar yaşandığını söyledi. Ürün bazında en yüksek ithalat tutarının soya fasulyesinde gerçekleştiğini ifade eden Sarıbal, dane mısır ve soya ithalatında miktar bazında tarihi rekor kırıldığını açıkladı.

İthalatın belirli ülkelere ve çok uluslu şirketlere yoğunlaştığını belirten Sarıbal, mevcut tarım politikalarının Türkiye’yi hem ülkelere hem de küresel şirketlere bağımlı hale getirdiğini söyledi.

TÜİK verilerine göre Türkiye’de büyükbaş hayvan sayısının bir önceki yıla göre yüzde 4,3 artarak 17 milyon 709 bin başa, küçükbaş hayvan sayısının ise yüzde 5,4 artışla 57 milyon 874 bin başa yükseldiğini hatırlatan Barut, bu artışların biyolojik ve zooteknik açıdan tutarlı olmadığını ifade etti.

“Biyolojik akışa aykırı artışlar var”

Verilerin yaş grupları arasındaki geçişler dikkate alınarak incelenmesi gerektiğini vurgulayan Barut, genç hayvanların bir sonraki yıl yaşlandıklarında sayılarının azalması gerekirken arttığının görüldüğünü belirtti. Ölüm ve kesim oranları dikkate alındığında ortaya çıkan bu tablonun “biyolojik olarak imkânsız” olduğunu söyledi.

Barut, bir önceki yılın 0–1 yaş grubundaki hayvanlarının, bir sonraki yıl 1–2 yaş grubunu oluşturması gerektiğini belirterek, bu süreçte sayının doğal olarak azalmasının beklendiğini ifade etti. Açıklanan verilerde ise bir yıl önce doğan hayvanların büyüdüklerinde sayılarının 227 bin baş arttığının görüldüğünü kaydetti.

“İthalat yoksa bu artış nasıl açıklanacak?”

Dişi buzağıların bir sonraki yıl düve grubuna geçtiğinde sayılarının 401 bin baş arttığını belirten Barut, bu durumun erkek hayvanlardaki çelişkiden daha vahim olduğunu dile getirdi. Türkiye’nin 2024–2025 döneminde bu yaş grubunda yaklaşık 630 bin canlı hayvan ithal edip etmediğinin açıklanması gerektiğini söyledi.

Benzer tutarsızlıkların küçükbaş hayvan grubunda da bulunduğunu ifade eden Barut, toklu ve şişek grubunda yaklaşık 410 bin başlık artışın doğal süreçlerle açıklanamayacağını belirtti. Normal şartlarda hastalık ve kesim nedeniyle yüzde 10–20 oranında azalma beklenirken, sürü yaşlandıkça sayının artmasının bilimsel olarak mümkün olmadığını savundu.

“Veriler açıklanmalı”

Ortaya çıkan çelişkilerin izah edilmesini isteyen Barut, ya önceki yıl kayıt dışı olan hayvanların sonraki yıl sisteme dahil edildiğini ya da verilerde mükerrer sayımlar yapıldığını öne sürdü. Gerçekçi ve doğrulanmış veriler olmadan sürdürülebilir tarımsal üretimin mümkün olmadığını vurgulayan Barut, tarım politikalarının biyolojik olarak tutarlı saha verilerine dayanması gerektiğini ifade etti.

Türkiye’nin tavuk eti üretiminde dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer aldığını hatırlatan Sarıbal, beyaz etin ekonomik fiyatı, erişilebilirliği ve sağlıklı bir protein kaynağı olması nedeniyle halkın sofrasında önemli bir yer tuttuğunu vurguladı. Türkiye’de yıllık tavuk eti üretiminin yaklaşık 2,8 milyon ton düzeyinde olduğunu belirten Sarıbal, sektörün başta Arap ülkeleri ve Dubai olmak üzere yaklaşık 50 ülkeye ihracat yapan güçlü bir tedarikçi konumunda bulunduğunu ifade etti.

“İHRACAT YASAĞI KRİZİ DERİNLEŞTİRDİ”

Son bir yılda yem, enerji ve diğer girdi maliyetlerinde yaşanan hızlı artışa dikkat çeken Sarıbal, üreticilerin 1 Ocak 2025 ve 1 Ocak 2026 dönemleri için yüzde 15’lik fiyat güncellemesi talep ettiğini, Ticaret Bakanlığı’nın ise bu talebe ihracat yasağıyla karşılık verdiğini söyledi. Fahiş fiyatları önleme gerekçesiyle alınan bu kararın sorunu çözmek yerine sektördeki krizi derinleştirdiğini belirtti.

“BİR GECEDE PAZAR KAYBI YAŞANDI”

İhracat yasağıyla birlikte uluslararası pazarlarda elde edilen payın rakip ülkelere bırakıldığını dile getiren Sarıbal, imzalanmış sözleşmelerin ve teslim taahhütlerinin yok sayıldığını, ani kararın firmaları ciddi tazminat yükümlülükleriyle karşı karşıya bıraktığını ifade etti.

TÜİK VERİLERİYLE ÜRETİM VE İHRACAT TABLOSU

TÜİK’in 2025 yılına ait 11 aylık verilerine de değinen Sarıbal, tavuk eti üretiminin 2024 yılında 2 milyon 512 bin ton olduğunu, 2025’te ise yüzde 11,6 artışla yaklaşık 2 milyon 800 bin tona yükseldiğini aktardı. Aynı dönemde ihracat miktarının yüzde 21,2 artarak 452 bin tondan 548 bin tona çıktığını, ihracat gelirinin ise 739 milyon dolardan 763 milyon dolara ulaştığını söyledi.

“YASAKLARLA DEĞİL, PLANLI TARIM POLİTİKASIYLA YÖNETİLMELİ”

Tarım politikasının üreticiyi, ihracatçıyı ve halkın sofrasını birlikte korumak zorunda olduğunu vurgulayan Sarıbal, “Yasaklarla değil, planlı üretim ve ihracatı esas alan, kamucu akılla yönetilen bir tarım politikası hem mümkündür hem de zorunludur” değerlendirmesinde bulundu.

Tarımın stratejik önemine dikkat çeken Barut, tarımsal üretimin ilk kez yapıldığı Anadolu topraklarında çiftçinin ve tarım sektörünün ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğunu söyledi. Hayvansal ve bitkisel üretimin önündeki engellerin kaldırılması gerektiğini vurgulayan Barut, tarımın desteklenmesinin gıda güvenliği açısından zorunlu olduğunu belirtti.

“Çiftçiye verilen destek yetersiz”

İktidarın tarımsal destekleri yetersiz bıraktığını savunan Barut, Tarım Kanunu’nun 21’inci maddesine göre tarımsal desteklerin milli gelirin yüzde 1’inden az olamayacağını hatırlattı. Milli gelirin yaklaşık 77,2 trilyon lira olduğunu belirten Barut, buna karşın tarıma ayrılan desteğin 168 milyar lirada kaldığını ifade etti. Bu tutarın yasanın öngördüğü seviyenin çok altında olduğunu söyledi.

Barut, kanunun yürürlüğe girdiği 2006 yılından bu yana çiftçiye ödenmesi gereken destekler dikkate alındığında iktidarın çiftçiye toplamda 1 trilyon 372 milyar lira borcu bulunduğunu öne sürdü. Çiftçilerin bankalara olan borcunun ise 1 trilyon 270 milyar liraya ulaştığını dile getirdi.

“Faize verilen destek çiftçiden fazla”

Ayhan Barut, tarımsal desteklerin yetersizliğine karşın faiz ödemelerinin çok daha yüksek olduğunu belirterek, çiftçilere verilen desteğin yaklaşık 16,5 katının faize ödendiğini söyledi. Mazot, gübre ve ilaç fiyatlarındaki artışların üretim maliyetlerini yükselttiğini, buna rağmen çiftçinin üretmeye devam etmeye çalıştığını ifade etti.

“Üretme, ithal et anlayışı tarımı zayıflattı”

İktidarın tarım politikalarını eleştiren Barut, tarımsal dış ticaret açığının 50 milyar doları aştığını, bunun 13 milyar dolarının hayvancılık ithalatından kaynaklandığını dile getirdi. “Üretme, ithal et” anlayışının tarımı zayıflattığını savunan Barut, üreticinin sahipsiz bırakıldığını söyledi.

Ramazan pidesiyle dikkat çekti

Kürsüye getirdiği Ramazan pidesini gösteren Barut, 250 gram Ramazan pidesinin fiyatının 25 liraya ulaştığını, buna karşın çiftçinin buğdayı hasat döneminde 11–12 liradan satmak zorunda kaldığını belirtti. Bir kilogram buğdaydan yaklaşık üç pide çıktığını ifade eden Barut, vatandaşın temel gıda ürünlerine erişimde zorlandığını söyledi.

Barut, tarımsal üretimi ve üreticiyi desteklemenin aynı zamanda tüketiciyi de korumak anlamına geldiğini vurgulayarak, Tarım Kanunu’nda değişiklik öngören yasa teklifine destek çağrısında bulundu. Söz konusu teklifin AK Parti ve MHP oylarıyla reddedildiğini hatırlattı.

Mahkeme kararına göre, Mehmet Tahtasız’ın Çorum Şeker Fabrikası’na ilişkin beyanlarının herhangi bir somut veriye dayanmadığı, bu açıklamaların fabrikanın ticari itibarını zedeleyici nitelik taşıdığı belirtildi. Bu gerekçeler doğrultusunda Tahtasız’ın 20 bin TL manevi tazminat ödemesine karar verildi.

“Açıklamalar hukuki dayanak taşımıyor”

Mahkeme, kararında kamuoyuna yapılan açıklamaların ifade özgürlüğü sınırlarını aştığını ve kurumun itibarını olumsuz etkilediğini vurguladı. Kararda, iddiaların doğruluğunu destekleyen herhangi bir bilgi ve belge sunulmadığına dikkat çekildi.

Safi Çorum Şeker’den açıklama

Safi Çorum Şeker Fabrikası tarafından kararın ardından yapılan yazılı açıklamada, fabrikanın yaklaşık 2 bin 500 çiftçiye üretim ve gelir desteği sağladığı, bölge ekonomisine katkı sunmaya devam ettiği belirtildi. Açıklamada, fabrikanın binlerce çalışanıyla Türkiye ekonomisine istihdam ve üretim alanında önemli katkılar sunduğu ifade edildi.

Açıklamada ayrıca, mahkeme kararıyla birlikte Çorum Şeker Fabrikası hakkında kamuoyunda oluşturulmaya çalışılan olumsuz algının hukuki bir dayanağının bulunmadığının ortaya konulduğu vurgulandı.

Türkiye’de et tüketiminin giderek düştüğünü vurgulayan Barut, uluslararası raporlara göre kişi başına yıllık kırmızı et tüketiminin Avrupa’da 34 kilogram, dünya genelinde 18 kilogram, Türkiye’de ise yaklaşık 16 kilogram seviyesinde olduğunu söyledi. Barut, “Halkımız ete hasret kalırken, üretici ineğini kesime gönderiyor” dedi.

“13 milyar dolarlık ithalat sorunu çözmedi”

İktidarın hayvancılık politikalarını eleştiren Ayhan Barut, bugüne kadar yaklaşık 13 milyar dolarlık hayvan ithalatı yapılmasına rağmen et fiyatlarının düşmediğini, üreticinin para kazanamadığını ve halkın ucuza et tüketemediğini ifade etti. Barut, ithalata dayalı politikaların sorunu daha da derinleştirdiğini savundu.

“Topu taca atıyorlar”

Tavuk etine yapılan yüzde 15’lik zam sonrası Ticaret Bakanlığı’nın ihracatı durdurduğunu hatırlatan Barut, bu adımın Ramazan ayında fiyatları düşürme amacıyla atıldığının söylendiğini ancak sorunun temel nedenlerine dokunulmadığını dile getirdi.

“İğneden ipliğe her şeye zam yapan, vergileri artıran, yüksek enflasyon ortamını yaratanlar çözüm yerine topu taca atıyor” diyen Barut, halkın yalnızca Ramazan ayında değil her zaman ucuza et tüketmesinin esas olması gerektiğini söyledi.

“Üretici desteklenirse halk da ucuza tüketir”

Ayhan Barut, çözümün üretimin ve üreticinin desteklenmesinden geçtiğini vurgulayarak, “Ellerinde nasır olan üreticinin kazanması, halkın da uygun fiyata tüketebilmesi için yapılması gereken bellidir. İktidar kurnazlığı ve algı operasyonlarını bırakmalı, halkın içine düşürüldüğü bu tabloya neden olan yanlış politikalardan derhal vazgeçmelidir. Bu yapılırsa üretim artar, üretici rahatlar, halkımız da uyguna tüketir” ifadelerini kullandı.

Son üç yıldır çiftçilerin hem iklim koşullarından kaynaklanan sorunlarla hem de ekonomik krizle mücadele ettiğini ifade eden Ün, üreticilerin ağır bir borç yükü altında kaldığını söyledi. Ün, destek ödemelerinin zamanında yapılmasının çiftçiler için hayati önem taşıdığına dikkat çekti.

“Girdi maliyetleri çiftçiyi çıkmaza sürüklüyor”

Türkiye Ziraat Odaları Birliği’nin açıkladığı verilere değinen Ün, girdi maliyetlerindeki artışın üretimi zorlaştırdığını belirtti. TZOB verilerine göre son bir yılda gübre fiyatlarının yüzde 26 ila 40, mazot fiyatlarının yüzde 22, yem fiyatlarının yüzde 30 ila 33, zirai ilaç maliyetlerinin ise yüzde 36 oranında arttığını hatırlatan Ün, bu tablo karşısında çiftçiyi koruyacak en önemli aracın destek ödemeleri olduğunu vurguladı.

Ün, eski adıyla mazot ve gübre desteği, yeni adıyla temel desteklerin gecikmeden ödenmesi gerektiğini belirterek, üreticinin artan maliyetler karşısında yalnız bırakılmaması gerektiğini söyledi.

“Desteklerin ikiye bölünmesi kabul edilemez”

Tarımsal desteklerin iki parça hâlinde ödeneceği yönündeki bilgileri de eleştiren Ün, bu uygulamanın çiftçiyi daha da zor durumda bıraktığını ifade etti. Ün, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e de çağrıda bulunarak, gıda fiyatlarının düşürülmesinin yolunun üreticinin desteklenmesinden geçtiğini dile getirdi.

“Destekler sezon öncesi ödenmeli”

Desteklerin üretim sezonu öncesinde ödenmesinin önemine dikkat çeken Ün, bu sayede çiftçilerin borçlanmadan girdilerini temin edebileceğini ve maliyet baskısının azalacağını ifade etti. Ün, desteklerin zamanında ödenmesinin hem üretimin devamlılığına hem de tüketicinin daha uygun fiyatlı gıdaya erişimine katkı sağlayacağını belirtti.

Gürer, pazarda marketlere kıyasla daha uygun fiyatlar bulunmasına rağmen satışların düşük olduğunu belirterek, ekonomik sorunların pazar yerinde açık biçimde hissedildiğini söyledi. Girdi maliyetleri ve nakliye bedellerindeki artışın üreticiyi ve pazarcı esnafını zorladığını, gelir kaybı yaşayan tüketicinin ise fiyatlar karşısında alım yapamaz hâle geldiğini dile getirdi.

Fiyat Var Ama Satış Yok

Pazar esnafı, etiket fiyatlarının görece uygun olmasına rağmen ürünlerin satılmadığını belirtti. Bir esnaf, “Pırasayı 45–50 liraya veriyoruz ama tezgahtan kalkmıyor. Vatandaşın alım gücü yok,” diyerek durumu özetledi. Yerli üretim sebzelerin dahi satılamadığını ifade eden esnaf, üretici, satıcı ve tüketicinin aynı anda zorlandığını söyledi.

Sorun Fiyat Değil, Alım Gücü

Gürer’in satışların neden düştüğüne ilişkin sorusuna esnaf, “Milletin alım gücü yok. Paranın değeri kalmadı,” yanıtını verdi. Gürer, fiyat tartışmasının ötesinde gelirlerin yetersizliğinin temel sorun hâline geldiğini vurguladı.

Emekli Maaşıyla Geçim Zorlaştı

Pazarda konuşan esnaf ve yurttaşlar, yaklaşık 20 bin lira seviyesindeki emekli maaşıyla geçinmenin mümkün olmadığını ifade etti. Bir yurttaş, kira ve temel fatura giderlerinden sonra elde çok sınırlı bir miktar kaldığını belirterek günlük harcamaların dahi karşılanamadığını söyledi.

Tezgâhlarda Değişken Fiyatlar

Gürer, pazarda salatalığın kilosunun 100 lira, domatesin 100–120 lira, biberin ise 100 lira seviyesinde olduğunu, kış sebzelerinde de fiyatların değişkenlik gösterdiğini aktardı. Ürünlerin büyük bölümünün Akdeniz ve Çukurova’dan geldiğini belirten Gürer, artan girdi maliyetlerinin üretim yerinde de fiyatları yükselttiğini kaydetti.

“Tarım ülkesiyiz ama domates 120 lira, salatalık 100 lira. Vatandaş ne yapacak?” diyen Gürer, fiyat artışlarının plansız tarım politikaları, yükselen girdi maliyetleri ve akaryakıt zamlarının yol açtığı nakliye giderlerinden kaynaklandığını söyledi.

Zincirleme Etki

Ekonomik sıkıntıların zincirleme biçimde tüm kesimleri etkilediğini belirten Gürer, “İşçi, emekli yeterli gelir elde edemeyince esnaftan da alışveriş yapamıyor. Pazara geliyor, geziyor, sadece zorunlu ihtiyaçlarını sınırlı miktarda alıp dönüyor,” dedi.

Ekonomik Sorunların Fotoğrafı

Bor Salı Pazarı’ndaki tablonun Türkiye genelindeki durumu yansıttığını ifade eden Gürer, sorunun yalnızca fiyat yüksekliği olmadığını, asıl meselenin halkın alım gücünün kalmaması olduğunu vurguladı. Pazarların marketlere göre daha uygun fiyatlar sunduğunu ancak artan ilaç, gübre, tohum, mazot, su ve işçilik giderleri nedeniyle fiyatların yerinde durmadığını söyledi.

Gürer, alım gücündeki düşüşün geçim sıkıntısını derinleştirirken sağlıklı beslenmeyi de olumsuz etkilediğini belirterek, mevcut tablonun yanlış ekonomi ve tarım politikalarının vatandaşın sofrasına yansımasının açık bir göstergesi olduğunu ifade etti.

Bor ilçesinin Sinandı bölgesinde sökülmeden tarlada kalan karnabaharları inceleyen Gürer, ürünlerin değer bulmadığı için hasat edilmediğini ve don zararına uğradığını belirtti. Gürer, “Niğde’nin Bor ilçesinde karnabahar tarlasındayız. Ürün tarlada kaldı ve don vurdu. Çünkü üretici bu ürüne alıcı bulamadı” dedi.

Pazardaki fiyat üreticiyi kurtarmıyor

Pazar fiyatları ile üreticinin eline geçen bedel arasındaki farkın altını çizen Gürer, “Pazarda 20 liraya satılan karnabahar, burada sökme bedelini bile karşılamadığı için tarlada bırakıldı. Yapılan masraflar çıkmadı, çiftçi fidenin parasını bile ödeyemedi” ifadelerini kullandı.

Borç baskısı üreticiyi susturuyor

Birçok üreticinin borç nedeniyle konuşmaktan çekindiğini vurgulayan Gürer, “Çiftçiler, bankalara olan borçları nedeniyle kamuoyuna konuşmak istemiyor. ‘Yarın tahsilata gelirlerse ne yapacağız’ endişesiyle görünmek bile istemiyorlar” diye konuştu.

Üretici borçlarını ödeyemiyor

Bölgede görüştüğü bir üretici ise karnabaharın tarlada kalma nedenini, “Ürün satılamadı, sonra don vurdu. Fideciye de bankaya da borcumuzu ödeyemedik” sözleriyle anlattı.

Gıda israfı tarlada başlıyor

Bor’daki tablonun istisna olmadığını vurgulayan Gürer, kara lahananın da karnabahar gibi tarlada kaldığını belirterek, Türkiye genelindeki gıda israfına dikkat çekti. Gürer, “Türkiye yılda yaklaşık 23 milyon ton gıdayı israf ediyor. Bu israf tarlada başlıyor, pazarda ve sofrada devam ediyor” dedi.

“Tarımda israf seferberliği şart”

Tarım politikalarını eleştiren Gürer, plansız üretimin hem üreticiyi hem tüketiciyi mağdur ettiğini belirtti. “Tüketici alamıyor, üretici satamıyor. Ürün depolanamazsa satılmadığında donuyor ve yok oluyor” diyen Gürer, bölgede işlenmiş ve dondurulmuş gıda tesislerinin bulunmamasının kayıpları artırdığını söyledi.

Yapısal sorun vurgusu

Tarım krizinin mevsimlik değil yapısal olduğuna dikkat çeken Gürer, “Yazın karpuz, kışın karnabahar tarlada kalıyor. Planlama yok, alım garantisi yok, destekler yetersiz. Üretimden sofraya her aşamada israf yaşanıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Gürer, konuşmasının sonunda tarımda planlı, alım garantili ve yeterli destek içeren politikaların hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun yayımladığı dış ticaret verilerini değerlendiren Ün, 2025 yılında 7 milyar dolarlık tarımsal ihracata karşılık 12,7 milyar dolarlık ithalat yapıldığını belirtti. Bir önceki yıla kıyasla ihracatın yalnızca yüzde 2 arttığını, buna karşın ithalatın yüzde 36 yükseldiğini ifade eden Ün, “2024 yılında tarımda dış ticaret açığımız 2,4 milyar dolardı. 2025’te bu rakam 5,7 milyar dolara çıktı. Yani dış ticaret açığı yüzde 134 arttı. Bu tablo, ülkenin kaynaklarının yabancı şirketlere ve yabancı çiftçilere aktarıldığını açıkça gösteriyor” dedi.

AKP iktidarı döneminde Türkiye tarımının dışa bağımlı hale geldiğini vurgulayan Ün, bu tespitin TÜİK verileriyle sabit olduğunu söyledi. Ün, “Türkiye tarımı dışa bağımlıdır. Bunu ben söylemiyorum, TÜİK’in açıkladığı rakamlar söylüyor. Son 23 yılda 89,3 milyar dolarlık tarımsal ihracata karşılık 148,5 milyar dolarlık ithalat yapılmış. Ortaya çıkan dış ticaret açığı 59,2 milyar dolar. Bu kaynaklar ülke çiftçisine ve tarım sanayisine aktarılsaydı, Türkiye sadece kendini değil, dünyayı besleyen bir ülke konumuna gelirdi” diye konuştu.

Dünyadaki örneklere de dikkat çeken Ün, “Çin, Rusya, Hindistan ve Güney Amerika ülkeleri tarıma ciddi yatırımlar yapıyor. Serbest Ticaret Anlaşmaları yoluyla ürettiklerini birbirlerine satarak hem güçleniyor hem de küresel ölçekte söz sahibi oluyorlar. Peki biz ne yapıyoruz? İşte bu soruyu artık kendimize sormamız gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Türkiye’nin üretimle hem ekonomik krizden çıkabileceğini hem de çiftçisinin kazanabileceğini belirten Ün, ithalata dayalı anlayışın ülkeyi ileriye taşıyamayacağını söyledi. Ün, “AKP iktidarının 23 yılının 21’inde Türkiye tarımda dış ticaret açığı verdi. Bu anlayış ülke tarımını bir metre bile ileri götüremez. Türkiye’nin ulusal ve uzun vadeli bir tarım politikasına ihtiyacı var. Günübirlik politikalar hayvancılığı çökertti. Bitkisel üretimde yaşanan derin yara ise her geçen gün daha da ağırlaşıyor. Bir an önce değişim şart” değerlendirmesinde bulundu.

Yaklaşık 25 dönümlük alana ekilen kara lahanaların tek bir tanesinin dahi sökülmediğini belirten üretici Hasan Aydın, “Ürettik ama satamadık” dedi. Ürünün maliyetini karşılamadığını dile getiren Aydın, işçilik ve nakliye giderleri dikkate alındığında hasat yapmanın daha büyük zarara yol açacağını belirtti.

Kara lahana tarlasında konuşan Ömer Fethi Gürer, ürünün tarlada bırakılmasının hem üreticiyi hem de tüketiciyi mağdur ettiğini vurgulayarak, “Bu alanda yaklaşık 25 dönüm kara lahana ekilmiş ancak maliyetini karşılamadığı için sökülmemiş. Görüldüğü gibi ürün tarlada kalmış durumda” dedi.

Gürer, pazarda bugün tanesi 25 liraya satılan kara lahananın, üretim döneminde alıcı bulamadığı için tarlada kaldığını ve çürümeye başladığını belirterek, “Bu tarlaya yaklaşık 500 bin liralık tohum ve işçilik masrafı yapılmış, üretici büyük bir zararla karşı karşıya kalmıştır” ifadelerini kullandı.

Üretici Hasan Aydın ise yaşadığı ekonomik çıkmazı, “Buraya 500 bin lira masraf ettik. Tanesine 5 lira verdiler ama nakliyesini, işçiliğini kurtarmadı. Banka kredisi kullandık, şimdi nasıl ödeyeceğimizi bilmiyoruz” sözleriyle anlattı. Aydın, fide, gübre, su ve işçilik maliyetlerinin üretimi sürdürülemez hale getirdiğini söyledi.

Ürün tarlada kaldığı için tüketiciye de ulaşamadığını belirten Gürer, “Buradan ürün gitmeyince büyük şehirlerde fiyat artıyor, vatandaş alamıyor. Binlerce dönüm ürün tarlada kalıyor” dedi.

“Sene buraya tekrar kara lahana eker misiniz?” sorusuna üretici Hasan Aydın’ın yanıtı ise, “Ekilmez” oldu. Aydın, ürünün hayvan yemi olarak dahi değerlendirilemediğini, soğuklar nedeniyle tamamen çürüdüğünü ifade etti.

Yaşananları “israfın en somut göstergesi” olarak nitelendiren Ömer Fethi Gürer, üreticinin zararını tespit eden ve telafi eden bir mekanizmanın bulunmadığını savunarak, mevcut tarım politikalarını eleştirdi. Gürer, üretimden uzaklaşan çiftçinin sonucunun, gelecek yıllarda daha pahalı gıda fiyatları olarak yurttaşa döneceğini söyledi.

Teklif, büyükşehir yasası kapsamında mahalleye dönüştürülen köylerin yeniden hukuki statü kazanmasını ve yıllar içinde belediyelere devredilen ortak malların köylere geri verilmesini amaçlıyor.

“Kırsal yaşamın tasfiyesi anlamına geldi”

Sarıbal, 2012 yılında kabul edilip 2014’te yürürlüğe giren düzenleme ile büyükşehir sınırları içindeki köy ve belde belediyelerinin tüzel kişiliklerinin kaldırıldığını hatırlattı.

Bu uygulamanın “idari sadeleşme” gerekçesiyle sunulduğunu ancak kırsal yaşam üzerinde olumsuz sonuçlar doğurduğunu ifade eden Sarıbal, köylerin karar alma mekanizmalarının ortadan kalktığını belirtti.

Ortak mallar belediyelere devredildi

Köy tüzel kişiliğinin kaldırılmasıyla birlikte mera, yaylak, kışlak, su kaynakları ve diğer ortak alanların ilçe belediyelerine veya kamu idarelerine devredildiğini vurgulayan Sarıbal, bu durumun tarımsal üretimi ve ortak kullanım esasına dayalı yaşam biçimini zayıflattığını söyledi.

Teklif yasalaşırsa köy statüsü geri gelebilecek

Kanun teklifine göre, “kırsal mahalle” niteliği taşıdığı tespit edilen yerleşimler, başka bir idari işleme gerek olmaksızın yeniden köy statüsüne kavuşacak.

Ayrıca köy tüzel kişiliği kaldırıldığı için belediyelere devredilen taşınır ve taşınmaz mallar ile hak ve alacakların da köy tüzel kişiliğine iade edilmesi öngörülüyor.

Karacabey Hürriyet Köyü örneği

Sarıbal, teklifin gerekçesini Bursa’nın Karacabey ilçesine bağlı Hürriyet Köyü üzerinden anlattı. Köy halkının kendi imkanlarıyla satın aldığı ortak kullanım alanlarının, köy statüsünün kaldırılmasıyla belediye mülkiyetine geçtiğini belirten Sarıbal, bu durumun benzer mağduriyetlerin ülke genelinde yaşandığını gösterdiğini ifade etti.

Yönetmelik Cumhurbaşkanlığı tarafından belirlenecek

Teklifte, uygulamaya ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenmesi öngörülüyor. Sarıbal, amaçlarının kırsal mahallelerin yeniden köy statüsüne dönüştürülmesini açık ve koordineli bir idari çerçeveye oturtmak olduğunu söyledi.

Barut, AKP iktidarının yıllardır canlı hayvan ve kırmızı et ithalatına yöneldiğini hatırlatarak, bu süreçte yaklaşık 13 milyar doların yurtdışına ödendiğini belirtti. Buna rağmen üreticinin rahatlamadığını, hayvan varlığının artmadığını ve fiyatların düşmediğini dile getirdi.

“Dişi hayvanlar bile kesime gidiyor”

Türkiye’de kırmızı et tüketiminin, artan fiyatlar ve üretim sorunları nedeniyle gerilediğini vurgulayan Barut, bunun yalnızca ekonomik değil aynı zamanda halk sağlığı açısından da ciddi bir sorun olduğunu söyledi.

Barut, üretim maliyetlerindeki artış, yetersiz destekler ve ithalata dayalı politikaların küçük ve orta ölçekli yetiştiricileri zor durumda bıraktığını ifade ederek, dişi hayvanların dahi kesime gönderildiğini ve çiftçilerin üretimden çekildiğini belirtti.

“ESK yetersiz, ithalat gereksiz”

Et ve Süt Kurumu’nun (ESK) piyasayı düzenleyici rolünü yerine getiremediğini savunan Barut, kurumun açıkladığı kesim ve alım fiyatlarının birçok bölgede maliyetlerin altında kaldığını söyledi. Bu durumun küçük üreticiyi zarara uğrattığını ve büyük işletmeler lehine bir piyasa yapısı oluşturduğunu dile getirdi.

Barut’un verdiği bilgilere göre Türkiye, 2010 yılından bu yana yaklaşık 11 milyon baş canlı hayvan ve 500 bin tonu aşan kırmızı et ithalatı yaptı. 2025 yılı içinde ise 505 bin büyükbaş, 19 bin küçükbaş ve 50 bin tonu aşkın kırmızı et ithalatı gerçekleştirildi. Bu ithalatın ülke ekonomisine 1,2 milyar dolara yakın maliyet oluşturduğu kaydedildi.

Çözüm önerilerini sıraladı

Barut, ithalata dayalı hayvancılık politikalarının son bulması gerektiğini belirterek, ESK’nin alım fiyatlarının üretim maliyetlerine göre üretici lehine revize edilmesini istedi. Ayrıca yem, veterinerlik ve diğer girdilerde maliyet düşürücü yapısal önlemler alınması gerektiğini vurguladı.

Destekleme politikalarının da sürdürülebilir ve gerçekçi hale getirilmesi gerektiğini ifade eden Barut, aksi halde hayvancılığın tamamen dışa bağımlı bir yapıya sürükleneceğini söyledi.

Teklif, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Vergi Usul Kanunu’nda değişiklik yapılmasını öngörüyor.

Gerekçede “üretim durma noktasına geliyor” vurgusu

Kanun teklifinin genel gerekçesinde, tarım sektörünün gıda arz güvenliği ve kırsal kalkınma açısından stratejik öneme sahip olduğu belirtilirken, artan girdi maliyetleri, yüksek enflasyon ve finansmana erişimdeki zorlukların çiftçileri ciddi biçimde zorladığı ifade ediliyor.

Mevcut uygulamada birçok çiftçinin SGK prim borçları ve vadesi geçmiş vergi borçları gerekçesiyle kamu bankaları ve Tarım Kredi Kooperatifleri üzerinden sağlanan kredi mekanizmalarından fiilen dışlandığı kaydediliyor.

SGK prim borcu krediye engel sayılmayacak

Teklifin 1. maddesiyle, 5510 sayılı Kanuna ek madde eklenmesi öngörülüyor. Buna göre:

• Tarım faaliyeti yürüten kişilerin SGK prim borçları kredi kullanımına engel teşkil etmeyecek
• Kredi başvurularında “borcu yoktur” belgesi aranmayacak
• Prim borcunun yalnızca bir kısmı kredi aşamasında tahsil edilebilecek
• Kalan borç, üretimin devamlılığı ve ödeme gücü dikkate alınarak ilerleyen dönemlerde tahsil edilecek

Vergi borcu için de benzer düzenleme

Teklifin 2. maddesiyle Vergi Usul Kanunu’na eklenecek hüküm kapsamında, tarım faaliyeti yürüten gerçek kişilerin vadesi geçmiş vergi borçlarının da tarımsal krediye erişimde engel oluşturmayacağı düzenleniyor.

Bu kapsamda:

• Vergi borcu nedeniyle “borcu yoktur” şartı aranmayacak
• Borcun bir kısmı kredi kullanım aşamasında tahsil edilebilecek
• Kalan borç, ödeme kapasitesi gözetilerek zamana yayılarak alınabilecek

Amaç: Üretimin sürmesi ve kamu alacaklarının tahsili

Kanun teklifinde temel amaç, çiftçilerin borç yükü nedeniyle üretimden kopmasının önüne geçmek, tarımsal kapasitenin daralmasını engellemek ve kamu alacaklarının üretimi durdurmadan aşamalı şekilde tahsil edilmesini sağlamak olarak belirtiliyor.

Yürürlük ve yürütme

Teklifte yer alan düzenlemeye göre kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girecek ve hükümler Cumhurbaşkanı tarafından yürütülecek.

Gürer, uygulamanın çiftçilerin üretimden kopmasına neden olabileceğini belirterek tarım sektörünün çok yönlü bir krizle karşı karşıya olduğunu söyledi.

“2025 Yılı Üretici Açısından Afet Yılı Oldu”

2025 yılı boyunca yaşanan kuraklık, zirai don, dolu ve hayvan hastalıklarının tarımsal üretimi ağır biçimde etkilediğini ifade eden Gürer, bitkisel ve hayvansal üretimde ciddi kayıplar yaşandığını dile getirdi.

Gürer, “Hububat, bakliyat, meyve ve sebze üretiminde ciddi rekolte kayıpları oluştu. Hayvancılıkta ise yem temini ve artan maliyetler üreticiyi ağır baskı altına aldı” dedi.

Yaşanan bu koşulların üreticinin iradesi dışında geliştiğini belirten Gürer, sürecin mücbir sebep kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

“Çiftçi Primini Değil, Ayakta Kalmayı Düşünüyor”

Doğal afetler sonrası gelir kaybına uğrayan çiftçilerin BAĞ-KUR primleri ve kamu borçlarını ödemekte zorlandığını ifade eden Gürer, üreticinin borç sarmalına itildiğini söyledi.

“Gelir-gider dengesi bozulan çiftçi borçlanarak ayakta kalmaya çalışıyor” diye konuştu.

“Kredi Kapısı Kapanırsa Üretim Zinciri Kopar”

1 Ocak 2026 itibarıyla kamuya borcu olan çiftçilerin sübvansiyonlu tarım kredilerinden yararlanmasının engellenmesini eleştiren Gürer, bu uygulamanın tarımı kilitlediğini ifade etti.

Gürer, tarımsal üretimin mevsimsel olduğunu ve ön finansman olmadan sürdürülemeyeceğini belirterek, krediye erişimin engellenmesinin ekim alanlarının daralmasına ve hayvansal varlığın azalmasına yol açabileceğini kaydetti.

“Bu Sadece Çiftçinin Değil, Ülkenin Meselesidir”

Sorunun yalnızca çiftçiyi değil, toplumun tamamını ilgilendirdiğini vurgulayan Gürer, üretimde yaşanacak daralmanın ithalat bağımlılığını artıracağını ve gıda fiyatlarını yükselteceğini söyledi.

“Bu mesele bireysel borç değil, kamu yararı ve ekonomik istikrar meselesidir” dedi.

Kanun Teklifinin İçeriği

Ömer Fethi Gürer’in TBMM Başkanlığına sunduğu teklifte, kamu bankaları ve Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından kullandırılan Hazine faiz destekli kredilerde BAĞ-KUR prim borcunun kısıtlayıcı bir kriter olarak değerlendirilmemesi öngörülüyor.

Teklifte, Tarım Kanunu’na ek madde eklenerek üreticilerin finansmana erişiminin yeniden sağlanması amaçlanıyor.

Gürer, “Çiftçiyi tarlada tutmak, üretimin sürmesini sağlamak ve gıda arzını güvence altına almak istiyoruz” ifadelerini kullandı.

Gürer, 2025 yılının çiftçiler açısından oldukça zor geçtiğini, kuraklık nedeniyle ciddi verim ve rekolte kayıpları yaşandığını söyledi. Gürer, “Bu süreç doğru yönetilirse, 2026 yılında üretim ve rekolte daha yüksek olabilir” dedi.

Buğday Üretiminde Gerileme

Buğday üretimindeki düşüşe dikkat çeken Gürer, 2002 yılında Türkiye’de 19 milyon 600 bin ton buğday üretildiğini hatırlatarak, 2025 yılında üretimin 17 milyon 900 bin tona kadar gerilediğini belirtti.

Kuraklığın etkisi ve yeterli desteğin sağlanmamasının bu düşüşte önemli rol oynadığını ifade etti.

Çiftçi Krediye Erişmekte Zorlanıyor

2026 yılı için umutlu bir başlangıç olmasına rağmen çiftçilerin finansman sorunlarıyla karşı karşıya olduğunu dile getiren Gürer, bankaların kredi süreçlerinde engeller çıkardığını söyledi.

Gürer, çiftçilerin gübre, mazot, ilaç ve tohum alabilmek için krediye ihtiyaç duyduğunu ancak BAĞ-KUR prim borçları gerekçesiyle krediye erişimde sorun yaşandığını ifade etti.

“Çiftçiye desteği zamanında ve doğru şekilde vermek gerekiyor” diye konuştu.

Tarımsal Destekler Yasal Düzeyin Altında

Tarım Kanunu’nun 21. maddesine de değinen Gürer, kanuna göre çiftçiye milli gelirin yüzde 1’i oranında destek verilmesi gerektiğini belirtti.

Gürer, 2026 yılı için bu tutarın 772 milyar lira olması gerektiğini, ancak açıklanan desteğin 168 milyar lirada kaldığını söyledi.

Girdi Maliyetleri Üretimi Tehdit Ediyor

Yeterli destek sağlanmadığı takdirde üretimde yeni kayıpların kaçınılmaz olacağını vurgulayan Gürer, gübre, mazot, ilaç ve tohum fiyatlarındaki artışın çiftçiyi üretimden uzaklaştırdığını ifade etti.

Çiftçinin artan maliyet yükü altında üretime devam etmekte zorlandığını kaydetti.

“İthalata Mahkûm Olmamalıyız”

Gürer, çözümün üreticiyi desteklemekten geçtiğini belirterek, çiftçinin tarlada tutulmaması halinde verim kaybının süreceğini ve ithalata bağımlılığın artacağını söyledi.

“Hedefimiz kendi kendine yeten bir tarım yapısına ulaşmak olmalıdır” diyerek açıklamalarını tamamladı.

Gürer, şap hastalığına yakalanan ve buzağı kaybı yaşayan bir hayvan üzerinden süreci yerinde besiciden dinledi. Gürer, “Şap hastalığı et, süt, buzağı ve hayvan kayıplarını artırdı. Doğru ve zamanında aşılama ile gerekli önlemler alınmazsa hayvancılıkta ithalata bağımlılık sürecektir” dedi.

“Hayvanı Ellerimizle Besleyerek Hayatta Tuttuk”

Süt inekçiliği yapan üretici Zülfü Ünal, şap hastalığına yakalanan simental cinsi hayvanın yem yiyemediğini ve yoğun çabayla hayatta tutulduğunu anlattı. Ünal, “Ağzı ve dili yara olduğu için yem yiyemiyordu. Ellerimizle besleyerek 15 gün sonunda hayvanı kurtardık” diye konuştu.

Ancak hastalığın sadece bu süreçle sınırlı kalmadığını belirten Ünal, hayvanın dört aylık gebe olmasına rağmen buzağısını attığını söyledi.

Şap Sonrası Kısırlık Riski ve Verim Kaybı

Ünal, şap hastalığının dişi hayvanlarda kısırlık riskini artırdığına dikkat çekerek, “Tohumlama zamanı gelmiyor, üretim yapılamıyor, buzağı alınamıyor” ifadelerini kullandı.

Süt veriminde de önemli düşüş yaşandığını belirten Ünal, hastalık öncesinde günlük 40 litreye ulaşan süt miktarının 25–30 litreye gerilediğini kaydetti.

“Hastalık Önlenemezse İthalat Kaçınılmaz”

Ömer Fethi Gürer, süt verimindeki düşüşün hayvancılıktaki yapısal sorunları ortaya koyduğunu belirterek, hayvan hastalıklarının önlenememesi durumunda ithalat bağımlılığının devam edeceğini söyledi.

Gürer ayrıca kırsalda veteriner ve ziraat mühendisi hizmetlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Yem Maliyetleri ve Destek Talepleri

Gürer, yem fiyatlarındaki artışın üreticiyi zor durumda bıraktığını belirterek, çiftçilik ve hayvancılığın birlikte yürütülmesinin önemine değindi.

Üretici Zülfü Ünal ise kuraklık dönemlerinde borç yükünün arttığını, desteklerin yetersiz kaldığını ifade etti. Ünal, şap hastalığından kaynaklanan süt kaybı için herhangi bir destek verilmediğini belirterek, “Dinleyen var ama icraat yok. Biz destek bekliyoruz” dedi.

Türkiye’nin ciddi bir ekonomik ve tarımsal krizden geçtiğini belirten Barut, artan girdi maliyetleri, yüksek faizler ve ürünlerin değerinde satılamaması nedeniyle çiftçilerin büyük bir mağduriyet yaşadığını söyledi. Barut, Ortadoğu ve Balkanlar’ın en büyük entegre tesislerinden biri olan Çukobirlik’in, devlet desteğiyle yeniden üretim odaklı bir yapıya kavuşturulması gerektiğini ifade etti.

Çukobirlik’in tarihsel önemine dikkat çeken Barut, kurumun 15 Ekim 1940’ta Adana, Ceyhan ve Tarsus Tarım Satış Kooperatifleri tarafından kurulduğunu, zamanla büyüyerek çok sayıda ilde faaliyet gösterdiğini hatırlattı. Bir dönem yaklaşık 65 bin üretici ortağa hizmet veren Çukobirlik’in, son yıllarda hizmet verdiği üretici sayısının hızla azaldığını vurguladı.

Barut, Çukobirlik’e ait arsa, gayrimenkul, fabrika ve tesislerin borçların kapatılması amacıyla devredildiğini, satıldığını ya da kiraya verildiğini belirterek, üreticiden koparılan bu yapının içinde bulunduğu durumun endişe verici olduğunu söyledi. Çok önemli bir mimari eser olan Çukobirlik Genel Müdürlük binasının devri ve yerine lojman yapılması girişimlerinin de bu sürecin somut göstergesi olduğunu dile getirdi.

Gelişmiş ülkelerde tarımsal üretim ve çiftçilerin güçlü biçimde desteklendiğini anımsatan Barut, Türkiye’de ise tarımın giderek zayıflatıldığını savundu. Çukobirlik’in işlevini tam anlamıyla yerine getirebilmesi için devlet eliyle adım atılması gerektiğini vurgulayan Barut, desteklerin nakdi değil, düşük faizli kredi mekanizmalarıyla sağlanabileceğini ifade etti.

Çukobirlik’in yeniden üretim, alım ve kooperatifçilik fonksiyonlarına kavuşmasının hem çiftçiler hem de ulusal ekonomi açısından hayati önemde olduğunu belirten Barut, iktidarından muhalefetine tüm kesimlerin ortak sorumlulukla hareket etmesi gerektiğini söyledi.

Ayhan Barut, Çukobirlik’in ekonomik krizden çıkarılması, satış ve devirlerin durdurulması ve yapısal sorunlarının çözülmesi çağrısını yineleyerek, “İktidar harekete geçsin, Çukobirlik yeniden ayağa kalksın” dedi.

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Ankara’nın Haymana ilçesine bağlı Culuk Köyü’nde ahır ve ağılları ziyaret ederek hayvancılıkla uğraşan üreticilerin sorunlarını yerinde dinledi. Ziyaret sırasında köyde ilk kuzu doğumuna tanıklık edilirken, hayvancılığın içinde bulunduğu tablo dikkat çekti.

Gürer, mevsimsel olarak doğumların başladığını ancak üreticilerin artan maliyetler ve yetersiz destekler nedeniyle hayvancılığı sürdürmekte zorlandığını belirtti. Hayvancılıkla uğraşan birçok üreticinin mesleği bırakma noktasına geldiğini vurgulayan Gürer, sektörde yapısal sorunların derinleştiğini ifade etti.

Sürü sayıları hızla azalıyor

Köyde besicilik yapan Zafer Özyiğit, geçmişte sahip oldukları hayvan sayısının ciddi biçimde düştüğünü söyledi. Önceden 400 baş davarı bulunduğunu belirten Özyiğit, bugün bu sayının 50–60 başa kadar gerilediğini ifade etti. Yem fiyatlarının yüksekliği ve meraların daralması nedeniyle üretimin sürdürülemediğini dile getiren Özyiğit, köy genelinde hayvancılığın hızla terk edildiğini söyledi.

Özyiğit, daha önce köyde yaklaşık 20 ailenin hayvancılık yaptığını, bu sayının bugün 5–6 aileye düştüğünü belirterek, köyden kente göçün arttığını ve kamu kurumlarından yeterli ilgi görmediklerini ifade etti.

Hayvan varlığı 50 binden 2.500’e geriledi

Culuk Köyü Muhtarı İsmet Gökdemir de köyün geçmişi ile bugünü arasındaki farkı rakamlarla ortaya koydu. Gökdemir, geçmişte köyde yaklaşık 50 bin baş küçükbaş ve 2 bin büyükbaş hayvan bulunduğunu, bugün ise toplam hayvan sayısının 2.500 civarına düştüğünü söyledi.

Genç nüfusun köyde kalmadığını ve yaş ortalamasının 65’in üzerine çıktığını belirten Gökdemir, artan girdi maliyetleri, çoban bulma sorunu ve yem fiyatları nedeniyle hayvancılığın sürdürülebilir olmaktan çıktığını ifade etti. Geniş tarım arazilerine rağmen üretimin devam ettirilemediğine dikkat çekti.

“Üretim azalıyor, tüketim artıyor”

CHP Haymana İlçe Başkanı Kasım Koç da köylerin hızla boşaldığını belirterek, hayvancılıktaki gerilemenin birçok yerleşimde benzer şekilde yaşandığını söyledi. Üretimin azalmasına karşın tüketimin arttığını vurgulayan Koç, tarım ve hayvancılık için özel destek mekanizmalarının devreye alınması gerektiğini ifade etti.

Gürer: Sorun ülke genelinin özeti

Ömer Fethi Gürer, Culuk Köyü’nde gözlemlenen durumun Türkiye genelinde hayvancılığın karşı karşıya olduğu sorunların bir özeti olduğunu belirtti. Kent çevresindeki tarım arazilerinin daralması ve hayvancılığın gerilemesiyle birlikte hayvan temininin dış kaynaklara bağımlı hale geleceğini ifade eden Gürer, bunun da maliyetler ve fiyatlar üzerinde baskı oluşturacağını söyledi.

Gürer, hayvancılığın sürdürülebilirliği için yeterli desteklerin sağlanması, modern üretim koşullarının oluşturulması ve üreticilerin sorunlarına duyarlı politikalar geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, CHP Haymana İlçe Başkanı Kasım Koç ile birlikte Ankara’nın Haymana ilçesine bağlı Culuk Köyü’nde hayvancılıkla uğraşan üreticilerle görüştü. Sahada yapılan incelemelerde artan yem fiyatları, düşük süt gelirleri ve ithalata dayalı politikaların hayvancılığı sürdürülemez hale getirdiği vurgulandı.

“Hayvancılık 24 saat emek istiyor ama karşılığı yok”

Hayvancılığın büyük fedakârlık gerektirdiğini belirten Ömer Fethi Gürer, üreticilerin tatilsiz ve aralıksız çalışmasına rağmen emeklerinin karşılığını alamadığını söyledi. Gürer, mera hayvancılığının neredeyse ortadan kalktığını, hayvanların yıl boyunca ahırda yemle beslendiğini ifade etti. Yem fiyatlarındaki sürekli artışın maliyetleri katladığını, buna karşın satış fiyatlarının bu artışı karşılamadığını belirtti.

“Çözüm ithalatta aranıyor, yerli besici desteklenmiyor”

Hayvancılıkta yaşanan sorunların ithalatla çözülmeye çalışılmasını eleştiren Gürer, 2025 yılında 654 bin baş hayvan ithal edildiğini hatırlattı. Buzağı ölümleri ve hayvan hastalıklarının önlenemediğini dile getiren Gürer, sorunların yerinde çözülmediğini ve yerli besicinin yeterince desteklenmediğini söyledi.

Üretici: “Hayvanı kestiğimde yerine koyamıyorum”

Hayvancılıkla uğraşan üretici Zülfü Ünal, artan maliyetler nedeniyle üretimin sürdürülemez hale geldiğini ifade etti. Et ve süt üretiminde girdi fiyatlarının kontrol edilemediğini belirten Ünal, hayvanını kestikten sonra yerine yenisini koyamadığını, geçimini sağlamakta zorlandığını dile getirdi.

“Bir litre sütle iki kilo yem alamıyoruz”

Süt fiyatlarının üreticiyi kurtarmadığını belirten Ünal, Ulusal Süt Konseyi tarafından açıklanan fiyatların sahada uygulanmadığını söyledi. Süt-yem paritesinin bozulduğunu vurgulayan Ünal, elektrik, veteriner, ilaç ve diğer giderlerin üreticiyi daha da zorladığını ifade etti.

“Ahırlar boş, köyde üretim kalmadı”

Haymana’daki köylerde hayvan sayısının hızla azaldığını belirten Ünal, birçok ahırın boş kaldığını söyledi. Bölgenin tarımsal açıdan verimli olmasına rağmen mevcut koşullar altında hayvancılığın sürdürülemediğini dile getirdi.

“Açıklanan fiyat sahada uygulanmıyor”

CHP Haymana İlçe Başkanı Kasım Koç da açıklanan süt fiyatları ile fiili satış fiyatları arasındaki farkın üreticiyi mağdur ettiğini belirtti. Açıklanan fiyatların sahada karşılık bulmadığını söyleyen Koç, üreticilerin ciddi ekonomik sıkıntı yaşadığını ifade etti.

“Hayvancılıktaki gerileme daha fazla ithalat demektir”

Hayvancılıktaki gerilemenin ithalat bağımlılığını artıracağına dikkat çeken Gürer, köyde üretimin sürdürülebilmesi için acil ve kalıcı desteklerin hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı. Gerekli adımlar atılmadığı takdirde sorunların daha da büyüyeceğini söyledi.

Hayvan varlığında ciddi düşüş

Türkiye genelinde hayvan varlığındaki düşüşe de değinen Gürer, 1980 yılında 88 milyon olan büyükbaş ve küçükbaş hayvan sayısının bugün 71 milyona gerilediğini ifade etti. Uluslararası ve birlik verilerine göre milyonlarca baş hayvan kaybı yaşandığını belirten Gürer, bu tablonun üretim açısından ciddi riskler barındırdığını söyledi.

“Genç üretici yok, gelecek belirsiz”

Üretici Zülfü Ünal ise hayvancılığın geleceğine ilişkin endişesini dile getirerek, gençlerin üretimden tamamen koptuğunu söyledi. Önümüzdeki yıllarda et ve süt üretiminin kimler tarafından yapılacağının belirsiz olduğuna dikkat çekti.

Çiftçilerin üretimden yeterli gelir elde edemediğini belirten Gürer, artan girdi maliyetlerinin üretici üzerindeki baskıyı artırdığını ifade etti. Tarım arazilerinin hızla azaldığını ve üretici sayısında düşüş yaşandığını dile getiren Gürer, 2025 yılında birçok üründe ciddi kayıplar meydana geldiğini söyledi. Çiftçilerin “Ne ekersek zarar ediyoruz” diyerek üretimden uzaklaştığını aktaran Gürer, bazı ürünlerde yaşanan zararların ardından ithalata yönelindiğini belirtti.

Haymana’da çiftçilerle yapılan görüşmelerde söz alan köy muhtarı İsmet Gökdemir de köylerin geçim kaynağının tarım olduğunu, ancak gelir-gider dengesinin bozulmasıyla birlikte ekonomik sıkıntıların arttığını ifade etti.

“5 Milyon Hektar Tarım Arazisi Ortadan Kalktı”

Ömer Fethi Gürer, 1980 yılıyla karşılaştırıldığında Türkiye’de 5 milyon hektardan fazla tarım arazisinin yok olduğunu söyledi. Çiftçi sayısının her geçen yıl azaldığını belirten Gürer, Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıtlı yaklaşık 2 milyon 300 bin çiftçi bulunduğunu hatırlattı.

Üretimdeki daralmanın yalnızca rakamsal bir gerileme olmadığını vurgulayan Gürer, 2025 yılında tahıl, bitkisel üretim ve bahçe ürünleri başta olmak üzere toplamda önceki yıllara kıyasla yaklaşık 18 milyon tonluk ürün kaybı yaşandığını dile getirdi.

“İthalat Artıyor, Dışa Bağımlılık Derinleşiyor”

Tarımda yaşanan sorunların ithalatı artırdığına dikkat çeken Gürer, üretimin gerilemesiyle Türkiye’nin dışa bağımlılığının derinleştiğini söyledi. Gürer, yerli üreticinin üretimden vazgeçtiğini, bunun da doğrudan tüketici fiyatlarına yansıdığını ifade etti.

“Üreten Kazanamıyor, Tüketen Alamıyor”

Girdi maliyetleri karşısında üreticinin ayakta kalamadığını vurgulayan Gürer, bu durumun çiftçilerin tarımdan çekilmesine yol açtığını belirtti. Ürün fiyatlarındaki artış nedeniyle tüketicinin de alım gücünün düştüğünü kaydeden Gürer, mevcut sistemin üretici ve tüketici yerine aracıları ve ithalatçıları avantajlı konuma getirdiğini savundu.

“Sistem Değişmeli, Kooperatifçilik Güçlendirilmeli”

Çözümün kamucu bir anlayışla, kooperatifçiliğin güçlendirildiği yeni bir tarım modelinden geçtiğini belirten Gürer, üreticinin sürdürülebilir gelir elde edebileceği bir sistem kurulması gerektiğini söyledi.

Ziraat Bankası’nın kredi politikalarını da eleştiren Gürer, çiftçilerin BAĞ-KUR prim borçları gerekçesiyle krediye erişemediğini, bankanın yeniden çiftçilerin bankası haline getirilmesi gerektiğini ifade etti.

“İcralar Durdurulmalı, Borçlar Ertelenmeli”

Çiftçilerin borçlarını ödeyemez duruma geldiğini ve icralarla karşı karşıya kaldığını belirten Gürer, borçların ertelenmesi, yeni kredi desteklerinin sağlanması ve icraların durdurulması çağrısında bulundu. Bu konularla ilgili TBMM Başkanlığı’na kanun teklifleri sunduğunu da hatırlattı.

Tarım sigortalarına da değinen Gürer, TARSİM’in mevcut yapısının üreticiyi yeterince korumadığını belirterek, sigorta sisteminin yeniden yapılandırılması gerektiğini söyledi.

Konuşmasının sonunda tarımın stratejik bir sektör olduğunun altını çizen Gürer, üreticiyi merkeze alan, planlı ve kamucu bir tarım politikasının hayata geçirilmesinin ertelenemez bir zorunluluk olduğunu vurguladı.

Çiftçilerin Sosyal Güvenlik Kurumu ve BAĞ-KUR prim borçları nedeniyle finansman kaynaklarından dışlandığını vurgulayan Gürer, bu durumun üretimi doğrudan sekteye uğrattığını söyledi. Gürer, “Bankalara, SGK’ya veya BAĞ-KUR’a borcu bulunan çiftçiler kredi kullanamıyor. Bu tablo, tarımda üretimin sürdürülebilirliğini ciddi biçimde tehdit ediyor” dedi.

Rekolte Umudu, Finansman Engeline Takılıyor

2025 üretim sezonuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan Gürer, mevsim koşullarının rekolte açısından olumlu sinyaller verdiğini ancak finansman eksikliğinin üretimi sınırlandırdığını ifade etti. Gürer, krediye erişemeyen çiftçilerin gübre, ilaç, tohum ve mazot gibi temel girdileri temin etmekte zorlandığını belirtti.

Ziraat odaları, çiftçiler ve esnaflardan yoğun şekilde geri bildirim aldıklarını aktaran Gürer, çiftçilerin yaşadığı sorunların ülke genelinde yaygınlaştığını söyledi. Gürer, SGK prim borcu gerekçesiyle kredi engelinin kaldırılması çağrısında bulundu.

Mazot Fiyatları ve Destekler

Mazot fiyatlarındaki artışa da değinen Gürer, 2018 yılında 6 lira 26 kuruş olan mazotun litre fiyatının bugün 57–58 lira seviyelerine ulaştığını hatırlattı. Bu tutarın yaklaşık 24 lirasının vergi kalemlerinden oluştuğunu belirten Gürer, yılbaşından bu yana mazota gelen zamların tarımsal destekleri fiilen etkisiz hâle getirdiğini söyledi.

Gürer, tarımda kullanılan mazotta ÖTV ve KDV’nin kaldırılması gerektiğini savunarak, mevcut destek modellerinin artan maliyetler karşısında işlevini yitirdiğini ifade etti.

Pestisit Uygulamalarına Eleştiri

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından pilot bölgelerde uygulanan bitkisel reçete sistemine de değinen Gürer, ÇKS kaydı bulunmayan küçük üreticilerin ilaç temin edemediğini söyledi. Gürer, uygulamanın mevcut haliyle küçük ölçekli üreticileri sistem dışına ittiğini belirtti.

Tarım politikalarının sahadaki gerçekler dikkate alınarak oluşturulması gerektiğini vurgulayan Gürer, denetim altyapısı tamamlanmadan atılan adımların yeni sorunlara yol açtığını dile getirdi.

Çözüm Çağrısı

Girdi maliyetleri düşmeden raf fiyatlarının düşmesinin mümkün olmadığını ifade eden Gürer, tarımda ithalata dayalı politikalardan vazgeçilmesi gerektiğini söyledi. Gürer, Tarım Kanunu’nun 21. maddesi kapsamında çiftçilere verilmesi gereken desteklerin eksiksiz ödenmesi çağrısında bulunarak, mevcut uygulamaların üretici üzerindeki baskıyı artırdığını kaydetti.

Mazot fiyatlarının Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçilen 2018 yılında litre başına 6 lira 26 kuruş olduğunu hatırlatan Gürer, bugün bu rakamın 57 lira 81 kuruşa yükseldiğini belirtti. Yılbaşından bu yana yapılan son zamla birlikte toplam artışın 3 lira 50 kuruşa ulaştığını söyledi.

“Artış Yüzde 790’a Ulaştı”

Mazot fiyatlarındaki artış oranlarına dikkat çeken Gürer, Cumhurbaşkanlığı sistemine geçildikten sonra mazot fiyatının yaklaşık yüzde 790 oranında arttığını kaydetti. Bir litre mazottan alınan ÖTV ve KDV toplamının 24 lirayı bulduğunu belirten Gürer, akaryakıt üzerindeki vergi yükünün doğrudan vatandaşa yansıdığını vurguladı.

“Mazota Zam, Her Üretime Zam Demektir”

Mazot fiyatlarındaki artışın zincirleme etki yarattığını ifade eden Gürer, “Mazot fiyatındaki artış tarımdan taşımacılığa, sanayiden gıdaya her üretime zam demektir” dedi. Artan maliyetlerin üretimin her aşamasını etkilediğini ve bunun kaçınılmaz olarak ürün fiyatlarına yansıdığını söyledi.

Çiftçi ve Nakliyeci Zorlanıyor

Konuşmasında tarım ve taşımacılık sektörüne dikkat çeken Gürer, çiftçinin tarlasına traktör sokarken, nakliyecinin deposuna akaryakıt alırken ciddi tereddüt yaşadığını ifade etti. Artan mazot fiyatlarının üreticinin hareket alanını daralttığını belirtti.

“Mazot Desteği Zamlarla Geri Alındı”

Tarımda mazot desteği verildiğinin söylendiğini ancak bu desteğin yapılan zamlarla geri alındığını dile getiren Gürer, her akaryakıt artışının iğneden ipliğe tüm ürünlerde fiyat artışına yol açtığını söyledi. Özellikle gıda üretiminin bu durumdan olumsuz etkilendiğini kaydetti.

CHP’li Gürer, art arda gelen zamların vatandaşın raftaki ürünü almakta zorlanmasına neden olduğunu belirterek, artan maliyetlerin toplumun geniş kesimlerini yoksullaştırdığına dikkat çekti.

Ülkede birçok alanda ciddi usulsüzlük ve denetim sorunları yaşandığını öne süren Aygun, İstanbul Büyükçekmece’de adli emanetten çalınan altın ve gümüş olayını hatırlatarak, benzer bir tablonun tarım sektöründe de ortaya çıktığını söyledi.

Konya ve Mardin İddiaları

Aygun, Aralık ve Ocak aylarında Konya ve Mardin’de TMO’nun kiraladığı iki büyük lisanslı depoda hububat hırsızlığı yaşandığını belirtti. Geçtiğimiz hafta Mardin’de 137 bin ton buğdayla ilgili nitelikli zimmet kapsamında bir soruşturma yürütüldüğünü aktaran Aygun, bu olayda çok sayıda iş insanının tutuklandığını kaydetti.

Aralık 2025’te ise Konya’nın Yunak ilçesinde TMO’nun kiraladığı depodaki yaklaşık 500 milyon lira değerindeki hububatın depo sahibi tarafından çalındığını öne süren Aygun, söz konusu kişinin ürünleri serbest piyasada sattıktan sonra yurtdışına kaçtığını iddia etti.

Çiftçinin Güveni Sarsıldı

CHP’li Aygun, TMO’nun yıllık 40 milyon TL bedelle kiraladığı depolarda bulunan arpa, buğday ve mısır gibi ürünlerin piyasaya satıldığını ve sorumluların yurt dışına kaçabildiğini ifade etti. Çiftçilerin depolara olan güvenini kaybettiğini dile getiren Aygun, kuraklık ve zirai donun ardından depo vurgunlarının üreticiyi daha da zor durumda bıraktığını söyledi.

Denetim Boşluğu Vurgusu

Türkiye genelinde yaklaşık 300 lisanslı depo bulunduğunu belirten Aygun, bu depoların Ticaret Bakanlığı bünyesindeki sınırlı sayıda denetçiyle etkin biçimde kontrol edilemeyeceğini savundu. Depolarda birinci sınıf ürünlerin daha düşük kaliteli ürünlerle değiştirildiğine dair ihbarlar aldıklarını da ifade etti.

27 Ağustos 2025’te Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliği’nde değişiklik yapılarak Denetim Kurulu kurulmasının öngörüldüğünü hatırlatan Aygun, aradan geçen süreye rağmen kurulun fiilen hayata geçirilmediğini söyledi. Sensörler, seviye ölçüm sistemleri ve izlenebilirlik altyapısının oluşturulmadığını belirten Aygun, bu eksikliklerin depo vurgunlarının sürmesine yol açtığını dile getirdi.

CHP’li Aygun, Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ı acil önlem almaya çağırarak, mevcut yapıda hangi depoda ne kadar ürün bulunduğunun dahi net olarak bilinmediğini söyledi. Aygun, çiftçilerin daha fazla mağdur edilmemesi gerektiğini vurguladı.

“2018’de uyarmıştık, dinlemediniz”

Sulama birlikleriyle ilgili sorunların yeni olmadığını belirten Gürer, 2018 yılında Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu’nda yaptıkları uyarıları hatırlattı. O dönemde sulama birliklerinin Devlet Su İşleri’ne devredilmesine karşı çıktıklarını ifade eden Gürer, “Sorunu olan birliklerin sorunları çözülsün, iyi işleyenler çiftçilerin yönetiminde devam etsin demiştik. Muhalefetimizin dikkate alınmamasıyla bugün aynı sorunları yeniden konuşuyoruz” dedi.

“Çiftçi para kazanamıyor, su bedelini ödeyemiyor”

Kooperatifler ve sulama birliklerindeki yapısal sorunların temelinde çiftçinin yaşadığı ekonomik sıkıntıların bulunduğunu vurgulayan Gürer, üreticinin artan maliyetler nedeniyle ayakta kalmakta zorlandığını söyledi. İlaç, gübre, tohum, mazot, tarla kirası ve makine giderlerinin sürekli arttığını belirten Gürer, su fiyatlarındaki yükselişin üretimi daha da zorlaştırdığını ifade etti.

Türkiye su fakiri olma yolunda

Türkiye’nin ciddi bir su stresi yaşadığını belirten Gürer, Akarçay, Meriç, Ergene, Küçük Menderes, Burdur, Konya Kapalı Havzası ve Asi Havzası’nda hâlihazırda su açığı bulunduğunu söyledi. Bakanlığın da bu durumu kabul ettiğini belirten Gürer, 2030 yılına kadar birçok havzada daha su açığı yaşanmasının öngörüldüğünü dile getirdi.

Gürer, kişi başına düşen yıllık su miktarının gelişmiş ülkelerde 1.700 metreküp seviyesinde olduğunu, Türkiye’de ise bu rakamın 1.269 metreküpe kadar gerilediğini kaydetti.

Göller kuruyor, yer altı suları çekiliyor

Türkiye genelinde su kaynaklarının hızla tükendiğine dikkat çeken Gürer, 240 gölden 186’sının kuruduğunu, 2 bin obruk oluştuğunu ve bunların 600’ünün Konya’da bulunduğunu söyledi. Yer altı sularına ulaşmak için artık 150–200 metre derinliğe inilmek zorunda kalındığını belirten Gürer, mevcut tablo karşısında acil önlemler alınması gerektiğini vurguladı.

Suya göre ürün politikası çağrısı

Suyun yönetiminde planlamanın hayati önemde olduğunu ifade eden Gürer, Akdeniz ve Karadeniz’e boşa akan suların Anadolu’ya yönlendirilmesine yönelik yatırımların önemine işaret etti. Su tüketimi yüksek ürünlerin yanlış bölgelerde üretildiğini belirten Gürer, tarım politikalarının su varlığına göre şekillendirilmesi gerektiğini söyledi.

Ruhsatsız kuyular modern sulamayı engelliyor

Ruhsatsız kuyuların çiftçinin finansmana erişimini zorlaştırdığını belirten Gürer, ruhsatı olmayan üreticilerin kredi alamadığı için modern sulama sistemlerine geçemediğini ifade etti. Bu durumun salma sulamanın devam etmesine yol açtığını belirten Gürer, modern sistemlerle ciddi oranda su tasarrufu sağlanabileceğini dile getirdi.

“Merkeziyetçi anlayış sorunu derinleştiriyor”

Yağmurlama sulamayla yüzde 35, damlama sulamayla ise yüzde 65 oranında su tasarrufu sağlanabileceğini vurgulayan Gürer, merkeziyetçi politikaların bu dönüşümü engellediğini söyledi. Gürer, mevcut yaklaşımın sorunları çözmek yerine daha da büyüttüğünü ifade etti.

“Mazot zamları zincirleme etki yaratıyor”

Mazota gelen son 1 liralık zammın üretimden nakliyeye kadar tüm alanlarda maliyet baskısı oluşturduğunu dile getiren Gürer, mazot fiyatlarındaki her artışın tarladan sofraya kadar uzanan bir zam zinciri yarattığını söyledi. Gürer, çiftçinin tarlasına traktörle girdiğinde, nakliyecinin kontağı çevirdiğinde daha yüksek maliyetle karşılaştığını, bunun da gıda fiyatlarına yansıdığını vurguladı.

“Cumhurbaşkanlığı sistemiyle mazot yaklaşık 9 kat arttı”

Gürer, Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin başladığı 9 Temmuz 2018’de mazotun litre fiyatının 6 lira 26 kuruş olduğunu, bugün ise 57 lira 81 kuruşa yükseldiğini hatırlattı. Bu süreçte mazotta yüzde 790, benzinde ise yüzde 683 oranında artış yaşandığını belirten Gürer, akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin yurttaşın alım gücünü ciddi biçimde erittiğini ifade etti.

Artan girdi maliyetleri üretimi zorluyor

Mazotun yanı sıra gübre, tohum, ilaç, elektrik, su, işçilik ve tarla kirasındaki artışların tarımsal üretimi sürdürülemez hale getirdiğini söyleyen Gürer, çiftçinin artık üretimi nasıl artıracağını değil, bu maliyetlerle nasıl ayakta kalacağını düşündüğünü dile getirdi.

Destekler ve bütçe eleştirisi

Tarım Kanunu’nun 21. maddesine göre çiftçiye milli gelirin yüzde 1’i oranında destek verilmesi gerektiğini anımsatan Gürer, bu tutarın 772 milyar liraya karşılık geldiğini söyledi. Buna karşın 2026 bütçesinde tarıma ayrılan desteğin 168 milyar lirada kaldığını belirten Gürer, mazot ve gübre desteklerinin gelen zamlarla daha çiftçinin cebine girmeden geri alındığını savundu.

Don ve kuraklık uyarısı

Son dönemde yaşanan don olayları ve kuraklık riskine de dikkat çeken Gürer, özellikle Çukurova’da erkenci ürünler açısından ciddi tehlike bulunduğunu ifade etti. Donla mücadelede kullanılan ekipmanların mazot ve elektrikle çalıştığını hatırlatan Gürer, bu giderlerin çiftçi üzerindeki yükü daha da artırdığını söyledi.

Nakliyeciler ve tüketici de etkileniyor

Gürer, nakliyecilerin de akaryakıt zamları nedeniyle zor durumda olduğunu belirterek, bir tırın deposunun yaklaşık 650 litre mazot aldığını ve bunun maliyetinin 37 bin lirayı bulduğunu aktardı. Akaryakıt zamlarının gıda fiyatlarını hızla yukarı çektiğini ifade eden Gürer, bazı sebze fiyatlarının bir ayda katlandığını, bu artışların raflara yansıdığını söyledi.

“Tarım bu anlayışla düzelmez”

Konuşmasının sonunda mevcut politikaların tarımda sorunları derinleştirdiğini savunan Gürer, art arda gelen zamların toplumun tüm kesimlerini olumsuz etkilediğini belirterek, ekonomik tabloya ilişkin eleştirilerini yineledi.

“Süt hayvancılığı yapısal krizle karşı karşıya”

Türkiye’de hayvancılık sektörünün uzun süredir yanlış fiyatlama politikaları, yetersiz destekler ve artan girdi maliyetleri nedeniyle ciddi bir yapısal kriz yaşadığını belirten Gürer, bu durumdan en fazla süt hayvancılığının etkilendiğini vurguladı. Gürer, krediye erişimde yaşanan sorunlar ve denetimsiz piyasa koşullarının da üreticinin yükünü artırdığını kaydetti.

Çiğ süt fiyatı maliyetleri karşılamıyor

Gürer, Ulusal Süt Konseyi tarafından 22 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere çiğ süt tavsiye fiyatının litre başına 22 lira 22 kuruş olarak açıklandığını hatırlattı. Bu fiyatın yem, mazot, elektrik, su, veterinerlik hizmetleri ve işçilik gibi temel girdilerdeki artışlar dikkate alındığında üretim maliyetlerini dahi karşılamadığını söyledi.

Çiğ süt fiyatındaki artışın yaklaşık yüzde 13 seviyesinde kaldığını belirten Gürer, resmi enflasyon oranının yüzde 30’lar düzeyinde seyretmesinin üreticinin reel gelirinde ciddi kayba yol açtığını ifade etti.

“Raf fiyatları artıyor, denetim yok”

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu üyesi Gürer, çiğ süt fiyatları baskılanırken süt ve süt ürünlerinin raf fiyatlarında yüksek oranlı artışlar yaşandığını, bu artışlara yönelik etkin bir denetim mekanizmasının işletilmediğini dile getirdi. Gürer’e göre bu durum hem üreticiyi hem de tüketiciyi mağdur ederken, aracı ve zincir marketlerin kâr marjları korunuyor.

Süt inekleri kesime gidiyor

Süt hayvancılığındaki baskının üreticileri hayvanlarını kesime göndermeye zorladığını belirten Gürer, özellikle dişi hayvan kesimlerinin gelecekteki hayvan varlığı açısından ciddi bir tehdit oluşturduğunu söyledi. Gürer, ABD Tarım Bakanlığı verilerine dayandırdığı değerlendirmesinde, Türkiye’de sığır varlığının 16,8 milyon baştan 14,3 milyon seviyelerine gerileyebileceğini aktardı.

“Borcu olan üretici krediye ulaşamıyor”

Gürer, üreticilerin yalnızca fiyat baskısıyla değil, finansmana erişimde yaşadıkları sorunlarla da üretimden koptuğunu belirtti. Bankaların BAĞ-KUR prim borçlarını gerekçe göstererek kredi kullandırmadığını ifade eden Gürer, bu durumun borç sarmalını ve icra süreçlerini derinleştirdiğini söyledi.

Meclis araştırması çağrısı

Yaşanan sorunların yalnızca fiyat meselesi olmadığını vurgulayan Gürer, çiğ süt fiyatları, girdi maliyetleri, kredi politikaları, BAĞ-KUR borçları, dişi hayvan kesimleri ve ithalat politikalarının tüm yönleriyle araştırılması gerektiğini belirtti. Gürer, sürdürülebilir bir hayvancılık politikasının oluşturulması amacıyla Meclis Araştırması açılmasını talep ettiklerini ifade etti.

“Gıda krizi kapıda değil, içeride” diyen Sarıbal, gıdanın artık yalnızca ekonomik bir başlık olmaktan çıkarak jeopolitik ve ulusal güvenlik meselesi haline geldiğini söyledi. Türkiye’nin bu süreci yönetebilmesi için gıdanın stratejik alan ilan edilmesi gerektiğini ifade eden Sarıbal, Gıda Bakanlığı kurulması, ürün planlaması yapılması, desteklerin artırılması, kooperatiflerin güçlendirilmesi ve stratejik ürünlerde taban fiyat ile üretim garantisi sağlanması çağrısında bulundu.

Küresel açlık riski büyüyor

Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı’nın 2026 Küresel Görünüm Raporu’na değinen Sarıbal, gelecek yıl dünya genelinde 318 milyon kişinin kriz seviyesinde veya daha kötü açlıkla karşı karşıya kalacağının öngörüldüğünü, bu sayının 2019’a kıyasla iki kat arttığını söyledi. BM ve FAO değerlendirmelerine göre tarım ve gıda sistemlerindeki hatalı uygulamaların çevresel, sosyal ve sağlık maliyetlerinin yıllık 12,7 trilyon dolara ulaştığını hatırlattı.

“Dünya stok yapıyor, Türkiye seyrediyor”

Sarıbal, İsveç, Norveç, Hindistan ve Endonezya gibi ülkelerin pirinçten buğdaya kadar stratejik ürünleri stokladığını belirtti. İsveç’in Soğuk Savaş’tan bu yana ilk kez tarım ve gıda alanında stratejik bütçe ayırdığını, 2026 bütçesinden 57 milyon doların tahıl depolarına yönlendirildiğini aktardı.

Türkiye’de 2025 yılında bitkisel üretimde yaklaşık 16 milyon tonluk düşüş yaşandığını ifade eden Sarıbal, 2026’da kişi başı tüketimin yaklaşık 100 kilogram azalmasının beklendiğini ve bunun beslenme, sağlık maliyetleri ve toplumsal riskleri artıracağını söyledi.

Buğday üretiminde gerileme

Türkiye’de buğday üretimindeki düşüşe dikkat çeken Sarıbal, 2002 yılında kişi başına buğday üretiminin 295 kilogram olduğunu, aradan geçen 23 yılda bu miktarın 208 kilograma gerilediğini kaydetti. Bu tablonun ekmek fiyatlarındaki artışın temel nedenlerinden biri olduğunu savundu.

Gıda enflasyonu ve fiyat artışları

OECD verilerini paylaşan Sarıbal, Türkiye’nin gıda enflasyonunda OECD ülkeleri arasında ilk sırada, dünya genelinde ise üst sıralarda yer aldığını belirtti. Küresel ölçekte gıda fiyatları gerilerken Türkiye’de artış yaşandığını ifade eden Sarıbal, son bir yılda ekmek, et, balık, meyve ve temel gıda ürünlerindeki fiyat artışlarının dikkat çekici boyutlara ulaştığını söyledi.

Girdi maliyetleri baskısı

Tarımda kullanılan girdilerin büyük ölçüde dövize endeksli olduğunu vurgulayan Sarıbal, mazot, gübre ve yem fiyatlarındaki artışların üreticiyi zorladığını belirtti. Gübre ve yem fiyatlarında son bir yılda yüksek oranlı artışlar yaşandığını kaydeden Sarıbal, artan maliyetlerin çiftçilerin ekonomik yükünü ağırlaştırdığını ifade etti.

Sarıbal, gıda fiyatlarındaki artışların önüne geçilmesi için küçük aile tarımının desteklenmesi, yerel tohumların korunması, girdi maliyetlerinin düşürülmesi ve üretici ile tüketici arasındaki zincirin kısaltılması gerektiğini belirterek, ithalat odaklı politikalar yerine üretimi esas alan bir tarım yaklaşımının benimsenmesi çağrısında bulundu.

Çiftçiye verilmesi gereken destek sağlanmıyor

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2026 yılı bütçesinin 542 milyar lira olarak belirlendiğini hatırlatan Gürer, Tarım Kanunu’nun 21. maddesine göre çiftçilere verilmesi gereken desteğin millî gelirin yüzde 1’i olduğunu ifade etti. Bu oranın 772 milyar liraya karşılık geldiğini belirten Gürer, tarımsal destekler için ayrılan kaynağın ise yalnızca 168 milyar lira olduğuna dikkat çekti. Gürer, bu durumun yasal yükümlülükle bağdaşmadığını söyledi.

Sınırlı bütçeyle yapısal sorunlar çözülemez

Gürer, 542 milyar liralık bütçeyle sulama suyu sorunlarının çözülmesinin, toplulaştırma çalışmalarının yapılmasının ve çiftçiye yeterli destek verilmesinin mümkün olmadığını ifade etti. Türkiye’nin küresel iklim değişikliğinin etkilerine ek olarak ciddi bir su ve sulama problemi yaşadığını belirten Gürer, baraj, gölet ve kapalı sulama yatırımlarının da bu bütçe içinde karşılanmaya çalışıldığını dile getirdi.

Borçlu çiftçi üretimden kopuyor

BAĞ-KUR prim borcu bulunan çiftçilere kredi verilmemesinin üretimi olumsuz etkilediğini söyleyen Gürer, krediye erişemeyen çiftçilerin tarımsal faaliyetlerini sürdüremediğini ifade etti. Çiftçilerin bankalara olan borcunun 1 trilyon 2 milyar liraya ulaştığını belirten Gürer, destek verilmeden tarımsal sürdürülebilirliğin sağlanamayacağını vurguladı.

Tarımsal destek gıda güvenliğinin temelidir

Çiftçiye ve besiciye verilen desteğin ülkenin gıda güvencesi anlamına geldiğini belirten Gürer, desteklerin zamanında ve yeterli düzeyde verilmesi gerektiğini söyledi. Geçen yıl yaşanan don olayında TARSİM ve ÇKS kaydı bulunan üreticilere dahi ödemelerin tamamlanmadığını hatırlatan Gürer, bu durumun üreticiyi daha da zor durumda bıraktığını ifade etti.

Girdi maliyetleri fiyatları artırıyor

Tarımda yem, gübre, tohum, mazot, ilaç, elektrik, su ve işçilik maliyetlerinin hızla arttığını belirten Gürer, bu artışların raf fiyatlarına doğrudan yansıdığını söyledi. Ürünlerin üreticiden çıktıktan sonra birçok el değiştirdiğine dikkat çeken Gürer, üreticinin emeğinin karşılığını alamadığını, tüketicinin ise pahalı gıdaya mahkûm edildiğini ifade etti. Gürer, tarımsal üretimin kilitlenmemesi için destek politikalarının gözden geçirilmesi gerektiğini kaydetti.

Tarımda maliyet artışlarının ürün daha tarlaya ekilmeden başladığını vurgulayan Gürer, üretim sürecindeki her kalemin fiyatının yükseldiğini ifade etti. Gürer, üreticiden çıkan ürünün sofraya ulaşana kadar birden fazla el değiştirdiğini ve bu süreçte fiyatların katlanarak arttığını kaydetti.

“Maliyet artışı ürüne, ürün artışı rafa yansıyor”

Gürer, artan girdi maliyetlerinin doğrudan ürün fiyatlarına yansıdığını belirterek, üreticinin kazanç sağlayamadığını, tüketicinin ise pahalı gıdaya ulaşmakta zorlandığını söyledi. Bu tabloya ilişkin düzenleme yapmanın siyasi iktidarın sorumluluğunda olduğunu dile getirdi.

Gübre fiyatlarında yıllık artış

Gübre fiyatlarındaki yükselişe dikkat çeken Gürer, amonyum sülfat gübresinin ton fiyatının bir yıl içinde 9 bin 500 liradan 12 bin 100 liraya çıktığını, üre gübresinin ise 17 bin 400 liradan 26 bin liraya yükseldiğini söyledi. DAP ve kompoze gübrelerde de benzer artışlar yaşandığını ifade etti.

Mazot ve yem maliyetleri

Mazotun litre fiyatının 50 lirayı aştığını belirten Gürer, bu maliyetlerin üretimi zorlaştırdığını ve ürün fiyatlarına yansıdığını kaydetti. Gürer, yem ve gübrede sübvansiyon uygulanması ve taban fiyat sistemine geri dönülmesi gerektiğini dile getirdi.

Hal fiyatları örneği

Antalya’nın Kumluca ilçesindeki hal fiyatlarını örnek gösteren Gürer, sebze fiyatlarının üretici çıkışında dahi yüksek seviyelere ulaştığını söyledi. Bu fiyatlara nakliye ve diğer giderler eklendiğinde ürünlerin tüketici için daha da pahalı hale geldiğini vurguladı.

Çözüm çağrısı

Sorunun çözümünün üretimin başında olduğunu belirten Gürer, girdi maliyetlerinin düşürülmesi gerektiğini söyledi. Mazotta çiftçi için ÖTV ve KDV’nin kaldırılması, yem ve gübrede sübvansiyon sağlanması ve icraların durdurulması çağrısında bulundu.

Açıklamasının sonunda gıda güvenliğinin stratejik önemine dikkat çeken Gürer, çiftçi ve üreticiyi destekleyen politikaların hayata geçirilmesinin zorunlu olduğunu ifade etti.